De eerste schoolweek zit erop en het gesprek is er waarschijnlijk al geweest: iedereen in de klas heeft een telefoon, behalve ik. Of iets in die geest. In een gastcolumn op Kek Mama van 5 september 2026 beschrijven Marjolein en Martine, die vanuit hun bedrijf ChatLicense ouders adviseren over veilig online gaan, precies dat moment: hun zoon krijgt dit schooljaar zijn eerste smartphone, en dan begint het pas.
Het lastige aan die knoop is dat hij als een leeftijdsvraag wordt gesteld en dat niet is. Toch helpt het om te weten hoe het er in Nederland werkelijk voorstaat, want daar zit de druk vandaan.
Hoe waar is “iedereen heeft er een”
Redelijk waar, maar het hangt volledig van de groep af. Het Nederlands Jeugdinstituut verzamelt de cijfers uit de Monitor Mediagebruik 7 tot 12 jaar van Netwerk Mediawijsheid (2025). Daaruit blijkt dat 16 procent van de zevenjarigen een eigen mobiele telefoon heeft, en 97 procent van de twaalfjarigen. Tussen groep 3 en groep 8 kantelt het dus van uitzondering naar regel.
Onderzoekers van de Universiteit Utrecht noemen tien jaar als het wereldwijde gemiddelde waarop kinderen hun eerste smartphone krijgen. In Nederland kiezen veel ouders voor de bovenbouw van de basisschool. Zit je kind in groep 5 en zegt het dat iedereen er een heeft, dan klopt dat waarschijnlijk niet. Zit het in groep 8, dan klopt het bijna wel.
Waarom leeftijd niet het hele antwoord is
Dezelfde onderzoekers zeggen er iets bij dat je in geen enkele klassenapp terugleest: de juiste leeftijd verschilt per kind, en hangt af van de vaardigheden om zich bewust en kritisch online te bewegen. Dat is een ongemakkelijk antwoord, want het legt de beslissing terug bij jou in plaats van bij een getal.
Maar het is ook een bruikbaar antwoord. Het verplaatst de vraag van “hoe oud is hij” naar “wat kan hij al”. Weet je kind wat het moet doen als iemand in een groepsapp iets gemeens over een klasgenoot stuurt? Vertelt het je uit zichzelf als er iets vervelends is gebeurd? Kan het een spel wegleggen als jullie dat afspreken? Op die drie vragen kun je een eerlijker antwoord geven dan op de vraag of elf jaar oud genoeg is.
Wat de column adviseert voordat het toestel binnenkomt
Marjolein en Martine zetten in hun column een aantal stappen op een rij die vooral opvallen doordat ze allemaal vooraf gaan. Begin klein en spreek af waar de telefoon eigenlijk voor is voordat hij in gebruik wordt genomen. Maak de regels samen en leg uit waarom ze er zijn, in plaats van ze op te leggen. Loop de instellingen voor privacy, meldingen en machtigingen samen door.
Twee punten sprongen er voor mij uit. Het eerste is thuis oefenen: speel samen na wat je doet als er iets naars langskomt, zodat het antwoord er al is voordat het nodig is. Het tweede is hun advies om niet te gaan controleren maar nieuwsgierig te blijven. Dat klinkt zacht, en het is het tegenovergestelde. Een kind dat verwacht dat je zijn telefoon doorspit, vertelt je niets meer.
De schrijvers verkopen ook een eigen app rond dit thema, dus lees het met die bril op. Dat maakt de stappen niet minder bruikbaar, maar je hoeft er geen abonnement bij te nemen om ze te volgen. Ga je daadwerkelijk over tot een toestel, dan staan de afspraken die je vooraf vastlegt hier eerder uitgebreid op een rij.
Hoeveel schermtijd hoort erbij
De Universiteit Utrecht noemt een maximum van twee uur per dag voor kinderen van 10 tot 12 jaar en drie uur per dag voor tieners vanaf 12. Belangrijker dan de duur is volgens de onderzoekers het soort activiteit: samen een spel spelen of een videogesprek met oma is iets anders dan een uur doorscrollen. Oogartsen adviseren daarnaast de 20-20-2-regel, ofwel na 20 minuten schermtijd 20 seconden pauze en twee uur per dag buiten.
Neem die uren als richting, niet als stopwatch. Een gezin dat op zaterdag samen een film kijkt zit er overheen, en dat is niet waar dit advies over gaat.
Als het antwoord nog nee is
Nee zeggen is makkelijker als er iets tegenover staat. Voor kinderen die vooral bereikbaar moeten zijn op weg naar school of naar de club is een toestel met bel- en locatiefunctie vaak genoeg, en een smartwatch met gps dekt die behoefte zonder dat er groepsapps en een appwinkel bij komen. Dat koopt je een jaar of twee, en in die twee jaar verandert er veel aan wat je kind aankan.
Wat mij betreft is dat de eerlijkste manier om deze knoop door te hakken: niet uitstellen tot een leeftijd die op internet rondgaat, maar kijken naar wat je kind laat zien en het toestel geven op het moment dat jullie er allebei klaar voor zijn. Dat moment komt bij de een in groep 7 en bij de ander in de brugklas, en beide zijn goed.
