Rond de geboorte van een kind bestaan er inmiddels zoveel verlofsoorten dat zelfs personeelsafdelingen ze door elkaar halen. Geboorteverlof, aanvullend geboorteverlof, betaald ouderschapsverlof, onbetaald ouderschapsverlof: het zijn losse regelingen met eigen voorwaarden, eigen uitbetalers en eigen termijnen waarbinnen je ze moet opnemen. Wie ze op een rij ziet staan begrijpt binnen een minuut wat hij aan moet vragen, en dat is de reden dat dit stuk begint met een tabel in plaats van met een verhaal.
| Verlofsoort | Voor wie | Wanneer opnemen | Wie betaalt |
|---|---|---|---|
| Zwangerschaps- en bevallingsverlof | de zwangere werknemer | vanaf enkele weken voor de uitgerekende datum tot na de bevalling, samen minimaal zestien weken | UWV, via de werkgever |
| Geboorteverlof | de partner | in de eerste weken na de geboorte | de werkgever, volledig doorbetaald |
| Aanvullend geboorteverlof | de partner | in de eerste maanden na de geboorte, na het gewone geboorteverlof | UWV, een percentage van het dagloon |
| Betaald ouderschapsverlof | beide ouders | in het eerste levensjaar van het kind | UWV, een percentage van het dagloon |
| Onbetaald ouderschapsverlof | beide ouders | tot het kind acht jaar wordt | niemand, tenzij je cao iets regelt |
| Calamiteitenverlof | iedereen | op de dag van de bevalling zelf en bij acute situaties | de werkgever |
De precieze aantallen weken en percentages laat ik hier bewust weg, want die zijn de afgelopen jaren meermaals gewijzigd en worden per 1 januari vaker aangepast dan mensen denken. Wat er op dit moment geldt staat op rijksoverheid.nl en de aanvraagvoorwaarden staan bij het UWV. Wat niet verandert is de volgorde waarin je ze gebruikt, en juist daar gaat het mis.
De volgorde is belangrijker dan de aantallen
Geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof kennen een vervaltermijn. Neem je ze niet op binnen de periode die eraan hangt, dan zijn ze weg, en er is geen loket waar je ze later alsnog ophaalt. Dat klinkt logisch tot je bedenkt hoe de eerste maanden er in de praktijk uitzien: er is kraamvisite, er is een partner die net weer aan het werk is, en verlof opnemen voelt als iets wat kan wachten tot het rustiger wordt. Het wordt niet rustiger. Het verloopt.
Betaald ouderschapsverlof zit in dezelfde val, want dat moet in het eerste levensjaar. Neem je het later op, dan is het gewoon onbetaald ouderschapsverlof geworden, en dat scheelt afhankelijk van je salaris al snel duizenden euro’s. Dit is de fout die ik het vaakst hoor bij ouders die het eerste jaar hebben overleefd door alles te blijven doen en pas rond de eerste verjaardag toekomen aan de vraag hoe het verder moet.
Wat je zelf moet regelen en wat vanzelf gaat
Het zwangerschaps- en bevallingsverlof vraagt je werkgever aan bij het UWV, en dat gaat in de regel goed omdat er een verklaring van de verloskundige aan hangt en het een vast proces is. Alle andere vormen komen bij jou vandaan. Je meldt ze bij je werkgever, in de regel schriftelijk en een aantal weken van tevoren, en pas daarna zet de werkgever de aanvraag bij het UWV door.
Een werkgever mag opgenomen ouderschapsverlof niet weigeren, maar mag de gewenste indeling wel aanpassen als het bedrijf daardoor in de problemen komt. In de praktijk gaat het dan over de vraag of je het in blokken opneemt of in vaste dagen per week. Vraag daarom niet alleen om verlof maar leg meteen een concreet voorstel neer: welke dagen, vanaf welke week, en tot wanneer. Een leidinggevende die een ingevuld voorstel krijgt zegt bijna altijd ja, en een leidinggevende die zelf moet gaan puzzelen begint over drukte.
Loop daarnaast je cao na voordat je iets aanvraagt. Een deel van de cao’s vult het percentage van het UWV aan tot een hoger deel van je loon, en sommige werkgevers doen dat uit zichzelf. Dat is geld dat er gewoon ligt en dat niemand je toestuurt.
Tot slot een praktisch punt dat vaak vergeten wordt: verlof heeft gevolgen voor je pensioenopbouw en soms voor je vakantiedagen, en die gevolgen verschillen per regeling. Vraag dat na bij je personeelsafdeling in dezelfde mail waarin je je verlof aanvraagt. Dan staat het antwoord op papier, en dat is over drie jaar meer waard dan wat iemand ooit in de gang heeft gezegd.
