Een veertienjarige jongen werd een week geschorst omdat hij met twee vrienden een halfjaar lang een Instagramaccount bijhield vol memes over zijn leraren. Zijn moeder vertelde erover bij Kek Mama. Bij de eerste plaatjes moest ze haar lach inhouden, schrijft ze. Een wiskundeleraar met een boze blik, een conrector met een politiepet. Maar daarna liet de directeur andere beelden zien. Een docente met haar gezicht op een vernederende foto geplakt, met grove tekst over haar uiterlijk. Een docent die met Hitler werd vergeleken. De school overwoog aangifte.
Het verhaal laat precies zien waar het lastig wordt voor ouders. Want waar houdt een onschuldige grap op en begint pesten? En wat kun je thuis doen, het liefst voordat de school belt?
Waar de grens ligt
Kinderen maken al zo lang er scholen bestaan grapjes over leraren. Dat is niet het probleem. Het verschil zit in een paar dingen die je kind zelf ook kan leren herkennen.
- Om wie lach je? Een grap over een situatie die iedereen herkent, zoals een lastige toets, is iets anders dan een grap over iemands uiterlijk, lichaam of afkomst. Bij het tweede wordt een persoon het doelwit.
- Weet die persoon ervan, en vindt hij het ook grappig? Een grap die je in iemands gezicht kunt maken en waar hij om lacht, is iets anders dan een anoniem account waar hij buiten staat.
- Hoe kwam de foto tot stand? In het verhaal maakten leerlingen stiekem foto’s tijdens de les. Juist dat vonden de leraren het naarst. Iemand fotograferen zonder dat hij het weet en het beeld online zetten, voelt voor veel mensen als een inbreuk.
- Wat doen anderen ermee? Onder de posts kwamen nog veel gemenere reacties van andere leerlingen. Wie een account beheert, zet de deur open voor wat anderen eronder schrijven.
Als een of meer van die punten gelden, schuift een meme op van grap naar pesten. Dat het om een volwassene gaat, maakt dat niet anders. Leraren gaven in het verhaal aan dat ze zich gekwetst en geïntimideerd voelden.
Wat scholen kunnen doen, en wat de wet zegt
Scholen nemen dit soort accounts steeds serieuzer. Een schorsing is een van de zwaardere maatregelen. In het voortgezet onderwijs mag een school een leerling maximaal een week schorsen, en bij een schorsing van meer dan een dag moet de school dat melden bij de onderwijsinspectie. Je kind en jij moeten ook schriftelijk horen waarom. Daarnaast kan een school afspraken opleggen, zoals excuses aanbieden en het account verwijderen, zoals ook in dit verhaal gebeurde.
Dat de directeur over aangifte begon, was voor moeder en zoon een schok. Toch is het niet uit de lucht gegrepen. Belediging is in Nederland strafbaar, ook online. Dat betekent niet dat elke meme bij de politie eindigt, en bij jonge tieners gebeurt dat zelden. Maar het laat zien dat iets wat op een telefoon klein voelt, in het echte leven grote gevolgen kan hebben. Voor kinderen is dat vaak het moment waarop het kwartje valt.
Zo voer je thuis het gesprek
De moeder uit het verhaal merkte iets wat veel ouders zullen herkennen. Haar zoon was vooral boos op de klasgenoot die hem had verraden. Hij zag het probleem in het betrapt worden, niet in wat hij had gedaan. Dat is typisch voor die leeftijd, en precies daar kan het gesprek thuis het verschil maken.
- Laat je kind zich verplaatsen in de ander. Vraag hoe hij zich zou voelen als zijn eigen gezicht met zo’n tekst rondging op school. Of zijn moeder, of zijn juf van vroeger.
- Maak onderscheid tussen grappig en gemeen. Je hoeft niet te doen alsof je nooit lacht om een goede meme. Het is juist eerlijk om te zeggen dat sommige grappig zijn, en daarna uit te leggen waarom andere over de grens gaan.
- Bespreek de rol van meekijken. Bijna de halve school volgde het account. Wie liket of doorstuurt, doet ook mee. Leer je kind dat niet reageren of het melden ook een keuze is.
- Kies een straf die past. De ouders in het verhaal namen Instagram en Snapchat twee weken af en lieten hun zoon tijdens de schorsing gewoon om negen uur aan zijn schoolwerk beginnen. Een straf die aansluit bij wat er misging, begrijpt een kind beter dan een losse sanctie.
Heeft je kind nog geen eigen account, dan is dit verhaal een mooi moment om het er alvast over te hebben. Kinderen in groep 7 en 8 zitten vaak al in groepsapps waar plaatjes rondgaan. Hoe je het gesprek over pesten thuis begint, lees je in ons stuk over pesten bespreken. En is je kind zelf het slachtoffer en doet school weinig, dan helpt wat je als ouder kunt afdwingen.
De moeder uit het verhaal is eerlijk over haar dubbele gevoel. Ze vond sommige memes stiekem grappig. Dat mag. Het helpt zelfs, want een kind leert meer van een ouder die toegeeft dat iets grappig lijkt en toch uitlegt waarom het niet oké is, dan van een ouder die alleen boos wordt.
