Als er een baby op komst is, gaat het gesprek thuis al snel over de eerste weken. Wie is er thuis, hoe lang, en wat kost dat? Voor partners bestaat er sinds 2020 aanvullend geboorteverlof, maar veel minder vaders maken er gebruik van dan tot nu toe werd aangenomen.
Onderzoekers Zichen Deng en Coen van de Kraats keken voor economenvakblad ESB naar CBS-microdata die gekoppeld zijn aan de verlofuitkeringen van het UWV, over de periode van 1 juli 2020 tot en met 30 juni 2023. Hun uitkomst: 59 procent van de vaders neemt het aanvullende verlof op. Vier op de tien laten het dus liggen. Eerdere schattingen lagen tussen de 74 en 84 procent, meldt de NOS in haar bericht over het onderzoek.
Hoe de regeling in elkaar zit
Er zijn twee vormen die na elkaar komen. Eerst is er het gewone geboorteverlof: een week, volledig doorbetaald door de werkgever, op te nemen in de eerste vier weken na de bevalling. Daarna volgt het aanvullende geboorteverlof van maximaal vijf weken, op te nemen in het eerste halfjaar. Voor die vijf weken betaalt de werkgever niet door; het UWV keert 70 procent van het dagloon uit, tot aan het maximumdagloon.
Dat percentage is precies waar het misgaat. Wie die vijf weken opneemt, levert dertig procent van zijn inkomen in over die periode, en bij hogere inkomens loopt het verlies verder op omdat de uitkering aan een maximum vastzit. Voor een gezin waar net een kind bij is gekomen, met alle uitgaven die daarbij horen, is dat geen theoretische som.
Waar het scheef loopt
De cijfers uit het onderzoek laten een opvallend patroon zien. In de laagste inkomensgroep neemt 37 procent van de vaders het aanvullende verlof op. In de middengroep is dat 64 procent. En bij de hoogste inkomens zakt het weer terug naar 44 procent.
De onderzoekers wijzen op twee verschillende oorzaken die toevallig dezelfde uitkomst geven. Onderaan is het simpelweg niet te betalen: dertig procent minder inkomen kan daar niet uit. Bovenaan is het inkomensverlies in euro’s het grootst, omdat de uitkering gemaximeerd is, en spelen loopbaanoverwegingen mee. Daarnaast noemen ze de arbeidsmarktpositie: wie een tijdelijk contract heeft of bij een klein bedrijf werkt, vraagt minder makkelijk vijf weken vrij.
Wie het verlof wel opneemt, doet het overigens goed: 80 procent van hen neemt alle vijf weken op. Het is dus geen kwestie van er een paar dagen uithalen. Het is alles of niets, en dat maakt de drempel ook hoger.
Wat je hier thuis mee kunt
Reken de som een keer echt uit voordat je iets besluit, en doe dat op maandbasis in plaats van op weekbasis. Vijf weken op 70 procent komt neer op ongeveer anderhalve week inkomen dat je mist, uitgesmeerd over de periode waarin je het opneemt. Zet daar tegenover wat de alternatieven kosten. Kraamzorg is er maar even, en opvang in de eerste maanden is ook niet gratis.
Bekijk daarna de cao. Steeds meer cao’s vullen die 70 procent aan tot 90 of 100 procent, en dat staat zelden in de standaardmail van de personeelsafdeling. Het is een vraag van een regel: vult onze cao het aanvullend geboorteverlof aan, en zo ja tot hoeveel procent?
Spreid het verlof als dat financieel prettiger is. De vijf weken hoeven niet aaneengesloten en niet direct na de bevalling. Twee weken meteen en drie weken tegen het einde van het eerste halfjaar mag ook, en dat sluit soms beter aan op het moment waarop de kraamhulp weg is en het thuis pas echt begint.
En de aanvraag zelf loopt via de werkgever, niet via jezelf: hij dient de uitkering bij het UWV in. Vraag dus tijdig, en bij voorkeur schriftelijk, wanneer hij dat doet.
Waarom dit meer dan een geldkwestie is
Het is verleidelijk om die vijf weken te zien als een luxe die je overslaat omdat het even krap is. Maar het zijn de weken waarin de taakverdeling thuis vorm krijgt. Wie er in die periode bij is, weet waar de luiers liggen en hoe de nacht eruitziet, en dat werkt jaren door. Dat is precies waarom het scheef voelt dat vooral gezinnen met het laagste inkomen die weken niet kunnen betalen.
Voor wie de eerste periode nog voor zich heeft: onze artikelen over waar de kraamzorg allemaal bij helpt en over het aangeven van een geboren kindje zetten de rest van die eerste weken op een rij.