Schoenen met een wieltje in de hak zijn terug op het schoolplein, en daarmee ook de valpartijen. Kek Mama publiceerde op 30 september het verhaal van een moeder wier dochter van acht met haar Heelys achter een uitstekende steen bleef haken en voorover op haar arm viel. Lees het verhaal bij Kek Mama, het is herkenbaar voor iedereen die thuis een kind heeft dat ze dolgraag wil. Het liep goed af met een flinke kneuzing, maar het roept een vraag op die veel ouders hebben. Hoe gevaarlijk zijn die schoenen eigenlijk, en wat kun je doen als je kind ze toch krijgt?
Wat zijn Heelys precies?
Heelys zijn sneakers met een of twee wieltjes in de hak. Je kind loopt er gewoon op, maar door het gewicht naar achteren te verplaatsen en de tenen op te tillen rolt het weg. Het wieltje kun je er met een sleuteltje uit halen en vervangen door een dopje, dan is het een gewone schoen. Er zijn ook goedkopere varianten van andere merken, vaak verkocht onder namen als wheelies of rolschoenen.
Dat maakt ze anders dan skeelers. Op skeelers weet een kind dat het gaat skaten, en de meeste ouders denken dan meteen aan een helm en beschermers. Een Heely ziet eruit als een schoen, en zo wordt hij ook gedragen, de hele dag, naar school, naar de supermarkt en op de trap bij oma. Daar zit precies het probleem.
Waarom kinderen er zo vaak mee vallen
Toen Heelys rond 2006 voor het eerst een rage werden, zagen kinderziekenhuizen in verschillende landen een duidelijke piek in breuken. Artsen in Dublin hielden in de zomervakantie tien weken lang bij welke kinderen met rolschoenletsel binnenkwamen. Dat waren er 67, met een gemiddelde leeftijd van 9,6 jaar, zo staat in hun studie in het vakblad Pediatrics uit 2007. Polsbreuken kwamen het vaakst voor, gevolgd door breuken en ontwrichtingen rond de elleboog. Geen van die kinderen droeg bescherming.
Twee dingen uit dat onderzoek springen eruit. Twintig procent van de ongelukken gebeurde de allereerste keer dat het kind op de schoenen stond, en 36 procent in de eerste vijf keer. De leercurve is dus steil en kort. Daarnaast vielen kinderen bijna altijd buiten, op stoep, straat of plein.
Een Amerikaans onderzoek uit 2008 in een kinderziekenhuis in Miami legt het risico wel in perspectief. Daar hoorde 1,68 procent van alle breuken in een periode van negentig dagen bij Heelys. Basketbal, fietsen, voetbal en klimrekken scoorden hoger. Opvallend was wel dat 62 procent van de ouders niet wist dat bescherming werd aangeraden, en dat maar 31 procent van de kinderen iets van bescherming droeg toen het misging.
Het mechanisme is steeds hetzelfde, en het verhaal bij Kek Mama laat het mooi zien. Een wieltje is klein en hard. Een steentje, een tegel die iets omhoog steekt of een naad in de vloer is genoeg om de schoen in een klap stil te zetten. Het lichaam gaat door, en een kind vangt zich op met gestrekte arm. Valt het naar achteren, dan komt het op het achterhoofd terecht. Dat laatste is zeldzamer, maar wel het scenario waar je echt niet op zit te wachten.
Wat scholen ervan vinden
Veel basisscholen hebben er regels voor. Het NOS Jeugdjournaal belde in 2016 met 62 scholen in en rond Amsterdam, en op 25 daarvan waren ze al verboden. Landelijk ging het toen om een op de tien scholen. De meest gekozen tussenvorm is dat kinderen op Heelys naar school mogen komen, maar dat de wieltjes er binnen uit moeten. Trappen, gladde gangen en volle klaslokalen zijn simpelweg geen plek om te rollen.
Weet je niet wat de regel op de school van je kind is? Kijk in de schoolgids of vraag het even aan de leerkracht voordat je kind er de eerste dag mee aankomt. Dat voorkomt een teleurgesteld kind bij het hek en een discussie die jij niet hoeft te voeren.
Twijfel je? Zo maak je het een stuk veiliger
Een verbod is niet de enige uitkomst. Kinderen leren er ook balans en lichaamsbeheersing van, en het is gewoon leuk. Wie besluit dat het mag, kan de grootste risico’s flink kleiner maken.
- Bescherming hoort erbij. De fabrikant zelf raadt een helm, polsbeschermers, kniebeschermers en elleboogbeschermers aan. Polsbeschermers zijn het belangrijkst, gezien waar de breuken vallen. Een skatehelm sluit aan de achterkant beter af dan veel fietshelmen.
- Oefen eerst samen. Laat je kind de eerste keren op een vlakke, droge plek oefenen terwijl jij erbij bent. Juist dan gebeuren de meeste ongelukken.
- Leer eerst remmen. Stoppen gaat door de tenen neer te zetten. Laat je kind dat net zo lang oefenen tot het vanzelf gaat, voordat het vaart maakt.
- Spreek af waar het wel en niet mag. Niet in winkels, niet op de stoep langs de weg, niet op trappen. Op een glad schoolplein of in het park wel, als de ondergrond goed is.
- Check de schoen. Zitten de veters vast, draaien de wieltjes soepel en zit er geen grind of papier in de wielkast? Dat staat ook in de veiligheidstips van het merk.
- Wieltje eruit als je kind gewoon moet lopen. Op weg naar school, met tassen of in de bus is een dopje in de hak veel handiger.
Nog een aandachtspunt is de schoen zelf. Door het wieltje is de hak dikker en stugger dan bij een gewone sneaker. Draagt je kind ze de hele dag, dan is het goed om te weten waar goede kinderschoenen aan moeten voldoen.
Als je kind toch valt
Bij een val op de arm is het lastig te zien of het een kneuzing of een breuk is. Wil je kind de arm niet bewegen, is er een duidelijke zwelling of staat de arm vreemd, laat het dan nakijken bij de huisarts of de huisartsenpost. Koelen en de arm stil houden helpt in de tussentijd. Na een val op het hoofd let je extra goed op sufheid, braken of hoofdpijn die erger wordt, en dan bel je altijd een arts.
Wil je je voorbereiden op dit soort momenten, dan is een cursus kinder-EHBO een goede investering. Daar leer je ook hoe je een arm ondersteunt tot je bij de dokter bent.
Dus, wel of geen Heelys?
Het eerlijke antwoord is dat Heelys niet gevaarlijker zijn dan veel andere dingen die kinderen doen, maar dat ze wel vaak zonder voorzorg worden gebruikt. Een kind op skeelers draagt bescherming, een kind op Heelys meestal niet, terwijl het risico vergelijkbaar is. Wie de schoenen ziet als skates die je ook als schoen kunt dragen, en niet andersom, zit goed. Met polsbeschermers, een paar oefenmiddagen en duidelijke afspraken over waar het mag, hoeft een verjaardagswens niet op de kast te eindigen.
