Op 1 oktober begint Stoptober weer, de landelijke campagne waarin rokers en vapers 28 dagen samen stoppen. Dat is vooral een campagne voor volwassenen. Maar terwijl het aantal volwassen rokers daalt, groeien de zorgen over jongeren, schrijft NU.nl. Voor ouders is dat een goed moment om eens nuchter te kijken. Hoe zie je of je kind rookt of vapet, en hoe begin je daar een gesprek over zonder dat het een preek wordt?
Wat de cijfers laten zien
NU.nl zette verschillende onderzoeken naast elkaar. Volgens cijfers van het CBS rookte in 2022 nog 6,5 procent van de jongeren tussen zestien en twintig jaar dagelijks, het laagste punt na jaren van daling. In 2025 was dat weer gestegen naar 9,7 procent. Over de hele bevolking gemeten daalt het aantal dagelijkse rokers juist langzaam, naar 11,5 procent in 2025. Bij late tieners is de stijging dus het grootst.
Bij vapen lijkt de groei wat af te vlakken, maar het niveau is hoog. Ruim een op de vijf jongeren tussen twaalf en zestien jaar heeft volgens het internationale HBSC-onderzoek weleens gevapet. Opvallend is dat voor het eerst meer meisjes dan jongens roken en vapen. Longpatholoog Danielle Cohen van het LUMC vraagt zich in het artikel af of dat samenhangt met de mentale gezondheid van meiden, die in hetzelfde onderzoek minder goed bleek dan die van jongens. Een verklaring is er nog niet. Over die mentale klachten bij meisjes schreven we eerder in ons stuk over emotionele klachten bij tienermeiden.
Waarom het ertoe doet dat het juist om jongeren gaat, legt longarts Wanda de Kanter van stichting Rookpreventie Jeugd in het artikel uit. Volgens haar begint vrijwel niemand na zijn achttiende met roken. Wie niet als tiener begint, begint meestal nooit.
Signalen dat je kind rookt of vapet
Een sigaret ruik je meestal wel. Een vape is lastiger. Het opvoedplatform Helder Opvoeden van het Trimbos-instituut noemt een aantal dingen waar je op kunt letten.
- Zoete geur of damp. De wolken uit een vape zijn goed te zien en ruiken vaak zoet. Alleen zie of ruik je dat alleen op het moment zelf.
- Onbekende spullen. Een vape lijkt vaak op een markeerstift of usb-stick in vrolijke kleuren. Je vindt hem soms op de kamer of in een jaszak.
- Lichamelijke dingen. Minder fit zijn, sneller buiten adem raken of hoesten.
- Veranderingen in gedrag. Ongeïnteresseerd of juist heel druk, gestrest of prikkelbaar, ineens nieuwe vrienden, vaker geldgebrek of meer of minder eetlust dan normaal.
Belangrijk is wat Helder Opvoeden er zelf bij zet. Deze dingen kunnen wijzen op vapen, maar dat hoeft niet. De puberteit verklaart ook een hoop, en soms is er iets vervelends gebeurd op school. Het advies is daarom om te benoemen wat je opvalt en je kind te vragen hoe dat komt, in plaats van meteen een conclusie te trekken.
Een nicotinetest bij je kind raadt het Trimbos-instituut af. Je kind kan een test opvatten als een teken dat je hem niet vertrouwt, en dat kan jullie band beschadigen. De uitslag is bovendien niet betrouwbaar, omdat nicotine snel wordt afgebroken en iemand ook positief kan testen door damp van een ander in te ademen.
Het gesprek aangaan zonder preek
Hier gaat het bij veel ouders mis, en dat is begrijpelijk. Je vindt een vape in een jaszak en je schrikt. Toch werkt een gesprek op dat moment zelden. Wacht liever tot je zelf rustig bent, ook als dat een dag later wordt. Een paar dingen die helpen.
- Zeg eerlijk waar je je zorgen over maakt. Begin bij jezelf. “Ik vond dit en ik schrok ervan” is iets anders dan “Jij vapet dus”.
- Stel open vragen. Vraag wat je kind ervan vindt, hoe het bij vrienden gaat en wanneer het voor het eerst een vape in handen had. Luister vooral.
- Zeg wel duidelijk wat jij ervan vindt. Volgens Helder Opvoeden denken ouders vaak dat ze geen invloed meer hebben, terwijl kinderen de mening van hun ouders wel degelijk meewegen, ook als ze ouder zijn. Een heldere grens helpt ze. Sommige tieners gebruiken die grens zelfs bij vrienden, met een simpel “dat mag ik niet van mijn ouders”.
- Laat weten dat je kind altijd bij je terechtkan. Ook als het al verslaafd blijkt, of als het wil stoppen en dat niet lukt.
- Geef zelf het goede voorbeeld. Rook of vape je zelf, dan weet je kind dat. Dat hoeft geen reden te zijn om het gesprek niet te voeren, maar wees er eerlijk over.
Wat ons betreft is het doel van een eerste gesprek niet dat je kind belooft te stoppen. Het doel is dat er een tweede gesprek komt. Wie zich veroordeeld voelt, gaat stiekemer doen en niet minder.
Het helpt ook om te weten waar de druk vandaan komt. De Kanter wijst in het artikel van NU.nl op reclame voor nicotineproducten en op popsterren, influencers en acteurs die roken in video’s en op foto’s. Daardoor lijkt het normaler dan het is. Praat daar samen eens over als je zoiets tegenkomt, zonder dat het meteen over je kind zelf gaat.
Als je kind wil stoppen
Stoppen met vapen is lastig, omdat het om dezelfde nicotineverslaving gaat als bij roken. Gelukkig hoeft je kind het niet alleen te doen, en jij ook niet.
- Op Ikstopnu.nl van het Trimbos-instituut is een deel speciaal voor jongeren, met tips, apps en een gratis stopplan voor vapen vanaf 14 jaar. Kijk er eens samen naar, dan weet je kind waar het zelf informatie kan vinden.
- De Stoplijn (0800-1995) is gratis te bellen, en je kunt ook mailen of chatten. Dat geldt voor je kind, maar ook voor jou als je met vragen zit.
- Een groep artsen, onder wie Cohen, informeert via Vapen Jouw Keuze jongeren over stoppen en gaat met de Stopshow langs scholen. Volgens NU.nl worden zulke stoptrajecten vergoed uit het basispakket, zonder dat het van het eigen risico afgaat.
- Ook de huisarts is een goede plek om naartoe te gaan, voor je kind en voor jezelf.
Stoptober als aanleiding
Rook of vape je zelf, dan is dit misschien ook voor jou het moment. Op de site van Stoptober lees je dat wie 28 dagen stopt, vijf keer meer kans heeft om blijvend te stoppen. Er is een gratis app, en dit jaar rijdt er een bus met een supportteam door het land, die op 30 september in Amsterdam vertrok en daarna onder meer Rotterdam, Arnhem en Tilburg aandoet. Stoppen als ouder is misschien wel het sterkste gesprek dat je met je kind over roken kunt hebben, zonder dat je er een woord over hoeft te zeggen.
