Er zijn twee moeders die iedereen kent: de moeder op de roze wolk en de moeder met een postpartum depressie. Tussen die twee zit een groep die zelden een naam krijgt, en volgens GZ-psycholoog Annemarie van der Bijl is die groep groot. Ze schrijft er vandaag over in een column bij J/M Ouders: moeders die alles draaiende houden, geen depressie hebben en zich toch leeg, zwaar of voortdurend opgejaagd voelen. Ze concluderen zelf dat er dus niets aan de hand is, en klagen niet. Van der Bijl, oprichter van Postpartum Centrum Nederland, ziet ze dagelijks in haar spreekkamer. Haar punt is simpel: dat je functioneert, betekent niet dat het goed met je gaat.
De zinnen die je misschien herkent
De column begint met een scène die veel moeders kennen: de baby slaapt eindelijk, het huis is stil, en in plaats van rust komen de gedachten. Ik zou dankbaar moeten zijn. Ik heb toch alles. Anderen hebben het veel zwaarder. Waarom kan ik hier niet gewoon van genieten? Van der Bijl noemt vier gedachten die ze in de praktijk steeds terughoort en die volgens haar wijzen op die tussenzone:
- dat je jezelf niet meer bent;
- dat je je leeg of vlak voelt;
- dat alles als veel voelt;
- dat je je opgejaagd voelt, constant aanstaat, of veel sneller huilt dan normaal.
Het verschil met een postpartum depressie zit volgens haar in de criteria daarvan: aanhoudende somberheid, nauwelijks kunnen genieten, hopeloosheid en vaak angst. Veel vrouwen herkennen die deels, niet helemaal, en trekken daaruit de conclusie dat ze niets mankeren. Precies dat “deels” is het gebied waar het over gaat.
Waarom je na een bevalling zo kwetsbaar bent
Bij Postpartum Centrum Nederland noemen ze de periode na de bevalling een window of vulnerability, een venster van kwetsbaarheid. Van der Bijl zet in de column op een rij wat er tegelijk gebeurt. Je hormonen zijn volop in beweging, en dat werkt direct door in stemming, energie en helder denken. Je brein leert in korte tijd enorm veel nieuws: signalen van de baby lezen, slaap herverdelen, routines opbouwen. Je bent bezig met een verschuiving in wie je bent: je was iemand, en nu ben je ook moeder. En daar komt de lichamelijke kant bij: herstel van de bevalling, eventueel borstvoeding, onderbroken nachten.
Al die processen samen verklaren volgens haar waarom je je zwaar of leeg kunt voelen zonder dat je aan de criteria voor een depressie voldoet. Het is een kwetsbaarheid die je niet eerder kende, en de omgeving laat er weinig ruimte voor. Je wordt geacht snel weer mee te draaien: werk, sociale afspraken, huishouden, en ondertussen stralen. Op social media zie je de roze wolk, en de mensen om je heen zeggen goedbedoeld dat je ervan moet genieten. Van der Bijl vermoedt dat die andere moeders hun mindere momenten net zo goed hebben; ze delen ze alleen niet. Het resultaat is een vergelijking die je alleen maar verder terugzet.
Overleven of leven
Het onderscheid dat ze in de praktijk het meest gebruikt, is dat tussen overleven en leven. Overleven is de baby verzorgen, het huishouden draaiende houden, afspraken nakomen. Leven is iets voelen bij een moment met je kind, energie overhouden voor jezelf of je relatie, ergens naar uitkijken. Veel vrouwen in het grijze gebied overleven de dag uitstekend, schrijft ze, maar leven hem niet.
Wat aan die formulering bevalt, is dat hij niets afdoet aan wat je wél doet. Je bent geen slechte moeder en je faalt niet; je systeem heeft tijd nodig om weer in balans te komen, hormonaal en mentaal. Van der Bijl zegt daarom dat je een stap terug mag doen, in een tempo dat bij deze fase past en niet bij het tempo dat de buitenwereld verwacht. Hoe de eerste weken er praktisch uitzien en wat je daarin kunt loslaten, schreven we eerder in wat je regelt in de eerste weken na de geboorte.
Wat je ermee kunt doen
De column geeft vier dingen die helpen, ook zonder diagnose. Neem serieus wat je voelt: vermoeidheid, leegte en kortaf zijn zijn signalen dat je systeem overbelast is, geen tekenen van zwakte. Geef de fase de tijd die hij nodig heeft, en doe er tegelijk actief iets mee, want dat versnelt het herstel. Zoek herkenning bij andere moeders; merken dat je gevoel gedeeld wordt, lucht vaak al op. En geef jezelf toestemming om in je eigen welzijn te investeren, ook zonder crisis.
De zin uit de column die het langst blijft hangen is deze: “Zwaar voelen is op zichzelf al voldoende reden om er iets mee te doen.” Je hoeft niet te wachten tot het een naam heeft. Wie daarvoor hulp zoekt, kan volgens Van der Bijl terecht bij Postpartum Centrum Nederland, dat vrouwen met psychische klachten rond zwangerschap, bevalling en de eerste jaren van het ouderschap behandelt, online of in de praktijk in Utrecht. Dat de roze wolk niet voor iedereen vanzelfsprekend is, schreven we hier al eerder in niet alleen maar een roze wolk. Deze column voegt daar iets aan toe: ook als het niet zo erg is dat het een naam heeft, telt het.
