In de nacht van zondag op maandag zijn opnieuw koel- en vriessystemen van winkels in Europa aangevallen, van Ierland tot Estland, meldt de NOS. Ook in Nederland is het raak, bij ten minste zeventien bedrijven. Haal je kipfilet, yoghurt of diepvriesfrites voor je kinderen, dan vraag je je af of dat nog goed is. Voor zover nu bekend lijkt de kans klein dat dit jouw boodschappen raakt, maar een paar dingen kun je zelf controleren.
Wat er precies is gebeurd
De aanvallers richtten zich op kastjes van het Deense Danfoss en het Amerikaanse Copeland, die koelingen met internet verbinden zodat installateurs storingen op afstand kunnen zien. Daarmee veranderden ze de temperatuur. In oktober gebeurde hetzelfde al in honderden Franse supermarkten.
In Nederland gaat het volgens een woordvoerder van Danfoss om bedrijven als slagerijen en kleine buurtwinkels, die het niet bij naam noemt. Grote supermarktketens zijn voor zover bekend niet getroffen, en Albert Heijn zegt dat geen van zijn filialen is geraakt. Een opslag voor bevroren producten stond op min 10 in plaats van min 20 graden, waarna er volgens Danfoss snel is ingegrepen.
In België is de schade groter. Daar zijn onder meer Delhaize en Carrefour getroffen, en een franchisewinkel schat dat hij voor minstens 60.000 euro aan eten moet weggooien. In sommige Belgische vriezers zou de temperatuur zijn opgelopen tot ongeveer 15 graden. De Belgische voedselwaakhond FAVV stelt dat winkels hun producten moeten controleren en alles moeten verwijderen wat boven de temperatuurgrens is gekomen.
Waarom dit bij jonge kinderen net iets meer telt
Een winkel die merkt dat de temperatuur te hoog is geweest, hoort die producten uit de schappen te halen. Een advies van de NVWA aan consumenten vonden we in de berichtgeving tot nu toe niet, en een lijst met getroffen winkels is er niet.
Lastig is dat je bederf niet altijd ziet of ruikt. Zodra voedsel boven de 7 graden komt, kunnen bacteriën als listeria en salmonella zich vermenigvuldigen. Volgens het Voedingscentrum lopen kleine kinderen, zwangeren en ouderen een groter risico op een voedselinfectie. Listeria is daarbij een bijzonder geval, omdat die bacterie ook in de koelkast groeit, zij het bij 4 graden minder hard dan bij 7 graden. Het zit vooral in lang gekoelde producten die je zonder verhitten eet, zoals voorverpakte vleeswaren en gerookte vis, en de kans op besmetting is klein. Ben je zwanger, dan weegt dit zwaarder.
Waar je op let bij vlees, zuivel en diepvries
Bij vers vlees, kip en vleeswaren controleer je de datum en de verpakking. Koop je bij een slager of buurtwinkel en twijfel je, vraag dan gewoon of hun koeling is geraakt. Verhit vlees en kip goed, want ook bij listeria noemt het Voedingscentrum goed verhitten als manier om risicoproducten veilig te eten.
Bij gekoelde zuivel kijk je naar de datum en naar een bolle of beschadigde verpakking. Ruikt of oogt iets anders dan normaal, gooi het dan weg. Flesvoeding in poedervorm en potjes uit het ongekoelde schap staan niet in zo’n koeling, en voor babyvoeding geldt in de EU dat er helemaal geen listeria in mag zitten.
Bij diepvries is de verpakking je beste aanwijzing. Testaankoop noemt ijs aan de binnen- of buitenkant een teken van een probleem in de koudeketen, en raadt beschadigd karton af. Een laagje ijskristallen kan ook gewoon ontstaan door vocht, dus het is geen bewijs. Voel je dat een zak met frites of groente één harde klont is, leg hem dan terug en meld het bij de winkel. Vooral ijs, vis, kip en kant-en-klaarmaaltijden bederven snel.
Thuis: wat mag nog en wat niet
Ook thuis gelden de regels die het Voedingscentrum geeft voor een ontdooide vriezer. Is een product nog bevroren of alleen aan de randen zacht, dan kun je het opnieuw invriezen of eten. Is een kant-en-klaarmaaltijd volledig ontdooid maar nog koel, dan kun je die dezelfde dag goed verhitten en opeten, maar niet opnieuw invriezen. Rauw vlees en vis vries je alleen opnieuw in als ze nog deels bevroren zijn. Twijfel je, dan is weggooien de veilige keuze.
Leg diepvries pas aan het eind van je ronde in de kar en ga er met een koeltas mee naar huis. Controleer je eigen apparaten ook eens met een thermometer. Kassa schreef in 2023 dat je koelkast het best op 3 of 4 graden staat en je vriezer op min 18 of kouder. Heb je iets gekocht dat bij aankomst thuis al zacht is? Breng het terug of bel de winkel. Hetzelfde doe je met een product dat later wordt teruggeroepen, zoals laatst de aardappelwafeltjes bij Albert Heijn.
Wat dit verder betekent
Over lege schappen is niets bekend. De Belgische minister van Binnenlandse Zaken zegt dat de distributiecentra in zijn land niet zijn geraakt en dat er daar geen leveringsproblemen zijn. Volgens deskundige Sijmen Ruwhof zijn de systemen niet gegijzeld en lijkt het niet om losgeld te gaan, en wie erachter zit is nog onbekend. Danfoss had klanten op 13 oktober al geadviseerd de koelingen van internet te halen, maar niet iedereen deed dat. Een nieuwe aanval is dus niet uit te sluiten. Wil je gerust zijn over dit soort verstoringen, dan helpt een kleine noodvoorraad voor je gezin, met producten die geen koeling nodig hebben.
