Een appje van een andere moeder uit de klas, met de vraag of je even op haar dochter wilt stemmen voor een gratis dansles. Het kost tien seconden en je wilt niet de enige zijn die het niet doet. Precies op dat gevoel draait een nieuwe truc waarmee oplichters WhatsApp-accounts overnemen. De NOS meldde op 19 oktober dat de Fraudehelpdesk er de afgelopen dagen tientallen meldingen over binnenkreeg.
Voor ouders is dit extra vervelend, omdat zo veel van het schoolleven via WhatsApp loopt. Wie zijn account kwijtraakt, mist niet alleen zijn eigen berichten, maar ook de klassenapp, de oproep voor de luizencontrole en het appje dat de gym morgen niet doorgaat.
Hoe de stemtruc werkt
Je krijgt het bericht meestal van iemand die je kent, omdat diens account al is overgenomen. Na een klik op de link kom je op een website waar je kunt stemmen. Om je stem te bevestigen vul je je telefoonnummer in, en daarna krijg je een code te zien die je moet invoeren. Volgens de NOS denk je daarmee je stem te bevestigen, maar koppel je in werkelijkheid het apparaat van de oplichter aan jouw WhatsApp.
Die methode heet GhostPairing, ofwel spookkoppeling. De criminelen gebruiken de functie waarmee je WhatsApp ook op een laptop of tablet kunt gebruiken. Ze kunnen daarna je berichten lezen en uit jouw naam appen naar al je contacten. Zo verspreidt de truc zich razendsnel, want het volgende bericht komt weer van een bekende.
Een slachtoffer vertelde de NOS dat ze na de klik honderden berichten kreeg en anderhalf uur bezig was om iedereen te waarschuwen. Daarna blokkeerde WhatsApp haar account, en kon ze ook niet meer in de appgroep van school. Dat laatste is voor veel ouders misschien wel de meest herkenbare schade.
Zo check je of iemand meekijkt
Je kunt in een paar tikken zien welke apparaten aan je account hangen. Doe dit gerust nu even, ook als je niet op een link hebt geklikt.
- Open WhatsApp. Op een iPhone tik je rechtsonder op Jij, op Android op de drie puntjes rechtsboven.
- Kies Gekoppelde apparaten.
- Zie je een apparaat dat je niet herkent, tik het aan en kies Meld af. Dan heeft dat apparaat geen toegang meer.
- Zet in de instellingen onder Account ook verificatie in twee stappen aan, met een pincode die alleen jij kent.
Die eerste drie stappen komen uit het NOS-bericht. Verificatie in twee stappen is een standaardfunctie van WhatsApp die het een stuk lastiger maakt om je account op een nieuw toestel over te nemen.
Wat je doet als het al gebeurd is
Meld het andere apparaat zo snel mogelijk af en waarschuw je contacten via een ander kanaal, zoals sms, e-mail of de schoolapp, dat ze niet op jouw link moeten klikken. Stuur een bericht naar de beheerder van de klassenapp, zodat die het in de groep kan zetten. Je kunt de oplichting melden bij de Fraudehelpdesk, en als er geld is overgemaakt doe je ook aangifte bij de politie.
Voel je vooral niet dom. De woordvoerder van de Fraudehelpdesk noemt de werkwijze tegenover de NOS verschrikkelijk misleidend, juist omdat mensen uit een goed hart iemand willen steunen.
Waarom het nu overal opduikt
Het is geen toeval dat je er deze week veel over hoort. Op 19 oktober begon de overheidscampagne Laat je niet interneppen, die tot 22 november loopt. In het bijbehorende onderzoek van de Rijksoverheid zegt 94 procent van de volwassenen weleens te twijfelen aan een link of bericht, en ruim vier op de tien heeft weleens spijt gehad van een klik. Van die groep zegt 45 procent dat ze op dat moment gehaast of afgeleid waren.
Dat laatste is voor ouders de kern. Een stemverzoek komt binnen terwijl je de broodtrommels vult of op het schoolplein staat te wachten, en dan klik je sneller dan je wilt. Het advies van de campagne is om drie tellen te nemen voor je klikt, reageert of betaalt. Ik zou er één vaste regel bij nemen. Een echte stemming vraagt nooit om een code uit WhatsApp, dus zodra een site om zo’n code vraagt, klik je weg.
Heeft je kind al een eigen telefoon, neem dit dan ook met hem of haar door. Kinderen krijgen dezelfde berichten van vriendjes en vriendinnetjes, en willen net zo graag helpen. Het hoort bij de afspraken die je maakt bij een eerste eigen smartphone, net als wat je kind doet met onbekende links.
