De scholen zijn net weer begonnen en in New York ging deze week meteen de rem erop. De stad verbiedt generatieve AI voor alle leerlingen tot en met de brugklasleeftijd, een jaar lang, en legt er ook nog schermtijdgrenzen naast. Voor Nederlandse ouders is dat interessant, niet omdat het hier morgen gebeurt, maar omdat het precies de vraag raakt waar veel gezinnen nu mee zitten: mag mijn kind ChatGPT gebruiken voor zijn huiswerk, en wie bepaalt dat eigenlijk?
Wat New York precies heeft besloten
Burgemeester Zohran Mamdani en schoolbestuurder Kamar Samuels kondigden het besluit op woensdag 2 september aan. In het persbericht van het kantoor van de burgemeester staat dat het gaat om een moratorium van een jaar, ingaand in het schooljaar 2026-2027, op alle generatieve AI die rechtstreeks door leerlingen wordt gebruikt. Het verbod loopt van 2-K, de peutergroep, tot en met de achtste klas. Dat raakt bijna 600.000 leerlingen, twee derde van het totaal in de stad.
Een paar dingen zijn belangrijk om goed te lezen. Het verbod geldt voor software die leerlingen zelf bedienen. Leraren mogen AI blijven gebruiken voor lesvoorbereiding en administratie, zolang de tools voldoen aan de veiligheidseisen van de stad. Er zijn uitzonderingen voor leerlingen die AI als hulpmiddel nodig hebben bij een beperking, voor leerlingen die de taal nog leren en voor beroepsgerichte programma’s zoals informatica. En zogeheten companion chatbots, de apps waar je een gesprek mee voert alsof het een vriend is, zijn in alle klassen verboden, dus ook op de middelbare school.
Voor de bovenbouw is het beeld genuanceerder dan “verbod”. Alle middelbare scholieren krijgen twee keer per jaar een les van 45 minuten over wat AI wel en niet is, over vooroordelen in de uitkomsten, over ethiek en over wat het met beroepen doet. Daarnaast draaien er vijf kleine pilots, voor maximaal 50.000 leerlingen en hooguit vijf klassen per school, met strak afgebakende tijd: bij het schrijfprogramma Quill maximaal een kwartier per week, bij het rekenprogramma Edia maximaal twintig minuten.
Er zit ook een schermtijddeel aan vast. Voor de jongste leerlingen wordt het eigen apparaat beperkt, en voor de groepen daarboven gelden adviesgrenzen van 30 minuten per dag in wat bij ons groep 5 tot en met 7 zou zijn, en 45 minuten per dag in de jaren daarna.
In de video die de gemeente bij de aankondiging plaatste, lichten Mamdani en Samuels het besluit zelf toe.
Waarom een stad dit doet
Mamdani zei bij de aankondiging dat de techindustrie ons wil laten geloven dat AI in het jongste onderwijs onvermijdelijk en zelfs nodig is, en dat de stad dat anders ziet. Dat is een politiek statement, maar er zit een praktisch verhaal onder. Schoolleiders wachtten al maanden op richtlijnen; volgens ABC7 New York kregen directeuren in juli de opdracht om softwareaankopen stil te leggen tot het beleid rond was. Meer dan de helft van de gemeenteraad had opgeroepen om de uitbreiding van AI in de klas te pauzeren, en oudergroepen vroegen er ook om.
Wat ik daar als ouder uit meeneem: dit is geen besluit over of AI goed of slecht is. Het is een besluit over volgorde. Eerst een jaar kijken wat het met leren doet, met een coalitie van leraren, ouders, leerlingen en onderzoekers die aan het eind een rapport oplevert, en dan pas opschalen. Bij smartphones en sociale media is die volgorde omgedraaid, en daar hebben we allemaal de rekening van gezien.
En hoe zit dat in Nederland?
Hier bestaat zo’n verbod niet. Er is geen landelijke regel die zegt tot welke leeftijd een leerling geen ChatGPT mag gebruiken. Wat er wel is, zijn afspraken die scholen zelf maken. Kennisnet, de publieke ict-organisatie voor het onderwijs, publiceerde daarvoor de handreiking Schoolafspraken over het gebruik van generatieve AI, met principes als “zet de mens centraal”, “houd zelf de regie” en “bescherm je eigen privacy en die van anderen”. Elke school vult dat anders in, en dat merk je: de ene school laat AI toe bij het maken van een opzet, de andere rekent het bij een werkstuk als fraude.
Waar Nederland wel landelijk in stapte, zijn de telefoons. Volgens de afspraken van de Rijksoverheid zijn mobieltjes, tablets en smartwatches sinds begin 2024 niet meer welkom in het klaslokaal van het voortgezet onderwijs, en sinds het schooljaar 2024-2025 geldt hetzelfde in het basisonderwijs en het gespecialiseerd onderwijs. Uitzonderingen zijn er voor lessen waarin het apparaat inhoudelijk nodig is, en voor leerlingen die het om medische redenen of vanwege een beperking gebruiken.
Daarnaast loopt de Europese AI-verordening. Kennisnet wijst erop dat de belangrijkste verplichtingen voor scholen vanaf 2 augustus 2026 gelden en dat AI die emoties herkent op school en op het werk verboden is. Dat is geen leerlingenverbod, maar het bepaalt wel welke software een school überhaupt nog mag inkopen.
Wat je thuis kunt doen zonder op beleid te wachten
Vraag op de ouderavond, of gewoon per mail aan de mentor, of de school afspraken op papier heeft staan over generatieve AI. Niet als aanval, maar omdat het antwoord je vertelt of je kind zelf de grens moet bewaken. Vraag er meteen bij hoe AI-gebruik meetelt bij toetsen en werkstukken, want daar ontstaat de meeste ruzie.
Kijk daarna naar je eigen huis. Maak onderscheid tussen AI die iets uitlegt en AI die het werk overneemt: samen een moeilijk stuk tekst laten samenvatten is iets anders dan een opstel laten schrijven. Controleer de leeftijdsgrens in de voorwaarden van de app die je kind gebruikt, want die verschilt per aanbieder. En let apart op companion chatbots, de apps die zich als vriend of vriendin voordoen. Dat is een ander product dan een huiswerkhulp, en New York verbiedt ze niet voor niets in alle klassen.
Tot slot: schermtijd en AI zijn niet hetzelfde gesprek, maar ze lopen wel in elkaar over. We schreven eerder waarom een gps-smartwatch voor veel kinderen handiger is dan een telefoon, en hoe je een lange reis doorkomt zonder scherm. Dezelfde vraag, ander apparaat: wie bepaalt wanneer het aan gaat.