Je vermoedt al een tijd dat er meer speelt dan een druk kind of een dromer, en je wilt het laten onderzoeken. Dan blijkt de eerste vraag lastiger dan verwacht: bij wie meld je je eigenlijk? Kek Mama zette deze week de mogelijke ingangen op een rij, van huisarts tot particuliere kliniek, in een overzicht van waar je je kind kunt laten testen. Hieronder lees je hoe de route loopt, wat er bij een onderzoek gebeurt en hoe je voorkomt dat je maanden op de verkeerde wachtlijst staat.
Waar je begint
Er zijn drie gewone ingangen, en je hoeft niet bij alle drie langs. Volgens Thuisarts, de site van de huisartsen, kun je terecht bij de jeugdarts, bij het wijkteam van je gemeente of bij de huisarts.
- De jeugdarts bereik je via school of via het Centrum voor Jeugd en Gezin. Die kent je kind vaak al van eerdere controles en kan meekijken met hoe het op school gaat.
- Het wijkteam of jeugdteam heet in elke gemeente anders. Het weet welke aanbieders in jouw gemeente onderzoek doen en of je een verwijzing of een beschikking nodig hebt.
- De huisarts stelt meestal niet zelf de diagnose, maar beoordeelt welke vervolgstap past en kan doorverwijzen.
Welke je kiest, hangt vooral af van waar je de meeste ingang hebt. Speelt het vooral op school, dan ligt de jeugdarts voor de hand. Heb je een goede band met je huisarts, begin daar. Het belangrijkste is dat je uitkomt bij een aanbieder die een contract heeft met jouw gemeente, want jeugdhulp wordt sinds 2015 door gemeenten betaald.
Niet altijd meteen een onderzoek
Dit is het deel waar veel ouders van schrikken, en het is goed om het vooraf te weten. Wie zich meldt, krijgt niet automatisch een onderzoek. Volgens Thuisarts krijg je eerst adviezen als het gedrag nog geen grote problemen geeft. Pas als je kind op twee of meer plekken vastloopt, bijvoorbeeld thuis en op school, nadat die adviezen zijn geprobeerd, volgt een onderzoek door een specialist.
Dat voelt misschien als tijd verliezen, maar er zit een logica achter. Bij ADHD moeten de klachten volgens dezelfde richtlijn op meer dan één plek spelen, voor het twaalfde jaar zijn begonnen en langer dan een half jaar duren. Een kind dat alleen thuis onrustig is en op school prima meedoet, voldoet daar niet aan. Ik zou die adviesfase daarom niet zien als een drempel, maar als een deel van het dossier. Schrijf op wat je hebt geprobeerd en wat het deed. Dat helpt straks bij het onderzoek.
Wat er bij een ADHD-onderzoek gebeurt
Een test in de zin van één vragenlijst of één computertaak bestaat niet. Het onderzoek wordt meestal gedaan door een kinderpsycholoog of kinderpsychiater en bestaat vooral uit gesprekken. Volgens Thuisarts komt in elk geval dit aan bod.
- Hoe je kind zich gedraagt thuis, op school, bij clubjes en met vriendjes.
- Hoe je kind slaapt, en bij oudere kinderen ook roken, alcohol en energiedrankjes.
- Of er familieleden zijn met ADHD of psychische klachten.
- Of je kind goed ziet en hoort.
- Of er stressvolle dingen spelen, zoals pesten, een scheiding of geldzorgen.
- Wie er het meest last heeft van het gedrag.
Vaak praat de onderzoeker ook met de leerkracht. Die vragen laten zien waarom het onderzoek tijd kost. Slecht slapen, slecht zien of zorgen thuis kunnen allemaal op ADHD lijken. Een goed onderzoek sluit die eerst uit. Dat ADHD vaak in families voorkomt, is ook de reden dat sommige moeders zelf pas een diagnose krijgen nadat hun kind is onderzocht. Daarover schreven we eerder in ons stuk over ADHD ontdekken na je tweede kind.
De uitkomst kan drie kanten op. Geen ADHD, dan krijg je meestal adviezen voor het gedrag. Wel ADHD, dan begint de behandeling met uitleg en begeleiding voor je kind, voor jou en voor de leerkracht, en worden medicijnen pas overwogen als dat niet genoeg helpt. Of er blijkt iets anders te spelen, en dan krijg je advies over passende hulp.
Wachttijd, kosten en de particuliere route
Hoe lang je wacht, verschilt sterk per gemeente en per aanbieder. Landelijke cijfers voor ADHD-onderzoek bij kinderen zijn er niet. Vraag daarom bij elke aanbieder die je wordt aangeraden naar de actuele wachttijd voor de intake en voor het onderzoek zelf, want dat zijn vaak twee verschillende wachtlijsten. Veel praktijken zetten hun wachttijd op hun website.
Wil je niet wachten, dan kun je bij sommige particuliere praktijken rechtstreeks een afspraak maken en het onderzoek zelf betalen. Dat is sneller, maar let op twee dingen die Kek Mama ook noemt. Vraag vooraf naar de kosten en of de praktijk met jouw gemeente samenwerkt. Want is er een diagnose en heeft je kind daarna begeleiding nodig, dan wil je dat die behandeling wel vergoed wordt. Controleer ook of de onderzoeker een bevoegde kinderpsycholoog of kinderpsychiater is die ervaring heeft met de leeftijd van jouw kind.
Wat je alvast kunt doen
Je hoeft niet stil te zitten tot de eerste afspraak. Houd een paar weken bij wanneer het misgaat, op welke plek en wat eraan voorafging. Vraag de leerkracht om in een paar zinnen op te schrijven wat die in de klas ziet. Neem allebei mee naar de eerste afspraak. Thuisarts wijst daarnaast op de informatie van de GroeiGids en het Nederlands Jeugdinstituut over regels en afspraken, en op patiëntenvereniging Balans. En bespreek je twijfels gerust eerst met de jeugdarts of huisarts voordat je kiest tussen onderzoek en afwachten. Een goed gesprek aan het begin voorkomt dat je kind op de verkeerde plek op een wachtlijst belandt.
