Veel vrouwen krijgen pas een ADHD-diagnose als ze al moeder zijn. Psycholoog en gedragstherapeut Wendy de Pree schreef er een boek over, De leukste moeders hebben ADHD, en vertelde in J/M Ouders hoe het bij haar ging. Met één kind ging het goed. Na de komst van haar tweede kind liep ze vast, en volgde de diagnose. Ze beschrijft hoe ze niet snapte hoe ze moest schakelen tussen twee kinderen, en hoe ze vanbinnen boos en ongeduldig werd.
Haar verhaal staat niet op zichzelf. Het patroon dat ze beschrijft, een vrouw die jarenlang goed functioneert en pas bij het moederschap vastloopt, zie je bij veel moeders terug. Waarom komt de diagnose zo laat, en waarom juist dan?
Waarom ADHD bij meisjes zo lang onzichtbaar blijft
Bij ADHD denken veel mensen nog aan drukke jongetjes die niet stil kunnen zitten. Bij meisjes ziet het er vaak anders uit. De onrust zit meer in het hoofd dan in het lijf. Volgens De Pree worden meisjes ook eerder gecorrigeerd als ze druk zijn, en voelen ze sneller aan wat er van ze verwacht wordt. Ze passen zich aan.
Dat aanpassen heeft een prijs. Veel vrouwen met ADHD ontwikkelen volgens De Pree compensatiegedrag en perfectionisme. Het huis is altijd opgeruimd, niet omdat ze dat zo leuk vinden, maar omdat ze anders geen rust in hun hoofd hebben. Zulke strategieën werken jarenlang, en daardoor valt er niemand iets op. Ook de vrouw zelf niet.
De Pree benadrukt dat het stijgende aantal diagnoses niet betekent dat ADHD vaker voorkomt. In bevolkingsonderzoek blijft het wereldwijd bij 3 tot 5 procent. Alleen werden meisjes en vrouwen daarin lang gemist.
Waarom het moederschap het kantelpunt is
Het moederschap haalt precies weg waar die compensatie op leunt. Structuur, slaap en tijd voor jezelf zijn de eerste dingen die verdwijnen met een baby. Wie zijn hoofd op orde hield met lijstjes, vaste routines en voldoende rust, verliest die steunpilaren in één keer.
Bij één kind lukt het vaak nog. De Pree vertelt dat haar eerste dochter haar hyperfocus was, ze kon zich helemaal op haar richten. Dat past bij hoe een brein met ADHD werkt. Met twee kinderen moet je je aandacht verdelen, voortdurend schakelen en tegelijk plannen voor twee verschillende ritmes. Juist dat schakelen en verdelen kost een brein met ADHD extra moeite. Daar komt de mentale last bij die nog altijd vooral bij moeders ligt, van verjaardagen tot de gymtas. Wat met één kind net ging, past met twee niet meer.
Het is dus geen toeval dat het tweede kind vaak het moment is. Het is het punt waarop de oude strategieën niet meer genoeg zijn.
Vaak begint het bij het kind
Er is nog een route waarlangs moeders hun eigen ADHD ontdekken, en die wordt vaak vergeten. ADHD is voor een groot deel erfelijk. Wordt een kind onderzocht, dan herkent een moeder zich soms ineens in de vragenlijsten die ze voor haar kind invult. De Pree zegt zelf dat ze hetzelfde ziet bij haar dochters, en dat het lastig was voor anderen om achter de leuke, lieve meisjes de drukke hoofden te zien. Het patroon herhaalt zich dus in de volgende generatie, tenzij iemand het opmerkt.
Dat maakt een diagnose bij de moeder ook waardevol voor het gezin. Een moeder die weet hoe haar eigen brein werkt, herkent het sneller bij haar kind en weet beter wat er nodig is.
Waar je in Nederland terechtkunt
Herken je je in dit verhaal, dan begint het bij de huisarts. Die kan je doorverwijzen naar de ggz, waar een psychiater of gz-psycholoog het onderzoek doet. Dat onderzoek bestaat meestal uit een uitgebreid gesprek over je jeugd en je huidige leven, vaak met een vragenlijst die ook een naaste invult. Houd er rekening mee dat de wachttijden in de ggz lang kunnen zijn. Het helpt om alvast op te schrijven waar je in het dagelijks leven tegenaan loopt, en wat je je herinnert van je schooltijd. Rapporten en schoolverslagen zijn daarbij goud waard. De Pree vertelt dat als ze het verslag van haar eigen diagnose nu terugleest, de ADHD ervan afdruipt.
Bij Impuls & Woortblind, de vereniging voor mensen met ADHD en dyslexie, vind je informatie en lotgenoten. En als je nieuwsgierig bent naar wat voeding wel en niet doet, lees dan ons stuk over het RED-dieet bij ADHD en wat het bewijs zegt.
Wat het voor het gezin betekent
Een diagnose verandert niets aan wie je bent, maar wel aan hoe je naar jezelf kijkt. De Pree hoopt dat naasten niet denken dat iemand lui of onhandig is als het huis een chaos is, maar vragen wat ze nodig heeft. Dingen niet doen is volgens haar vaak geen onwil, maar onkunde. Tegelijk ziet ze ook de sterke kanten. Moeders met ADHD zijn volgens haar vaak oplossingsgericht, kalm in een crisis en in voor een avontuur.
Ik vind dat misschien wel het mooiste aan haar verhaal. Toen ze moeders met ADHD vroeg waarom zij de leukste moeder zijn, konden sommigen daar geen antwoord op geven. Hun kinderen liepen juist over van enthousiasme. Moeders met ADHD zijn misschien sneller moe, maar ze zijn ook vaak de moeder die in de modder springt. Dat mag ook gezien worden.
