In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat de klok een uur terug. Dat betekent een uur extra slaap op zondag, maar ook dat het vanaf maandag een uur eerder donker is als je kind uit school, van de sportclub of van een vriendje naar huis fietst of loopt. Het Belgische verkeersinstituut Vias rekende uit wat dat doet met de verkeersveiligheid, en de cijfers zijn reden genoeg om deze week even met je kind door te nemen hoe het veilig over straat gaat.
Wat Vias zag in tien jaar ongevallen
Vias vergeleek de letselongevallen met voetgangers in oktober en november over de jaren 2016 tot en met 2025, en keek daarbij naar de avondspits tussen 16.00 en 19.00 uur. In november, dus na de overgang naar de wintertijd, gebeuren er in dat tijdvak 39 procent meer letselongevallen met voetgangers dan in oktober. Het aantal ongevallen met minstens een zwaargewonde of dode ligt zelfs 73 procent hoger, meldt VRT NWS op 22 oktober 2026. Ook Het Nieuwsblad en HLN brachten de analyse.
Het gaat om Belgische cijfers. Nederland draait de klok in dezelfde nacht terug en heeft dezelfde donkere spits, maar een vergelijkbare Nederlandse telling zat niet in het nieuws. De verklaring die Vias geeft, geldt wel overal. Wie eerst bij daglicht naar huis ging, doet dat nu in de schemering of in het donker. Volgens woordvoerder Stef Willems zien sommige bestuurders een voetganger dan niet en remmen ze te laat of helemaal niet.
Voor fietsers wijst Vias op iets anders. In november gebeuren er ongeveer vier keer zoveel fietsongevallen tijdens schemering en zonsopgang als in juni, terwijl er in het voorjaar juist meer fietsers op de weg zijn. De reden is dat zonsopgang en zonsondergang in november samenvallen met de spits, rond 7.00 tot 8.00 uur en 16.00 tot 18.00 uur. De eerste dagen na zondag lijkt de ochtend lichter, omdat de klok terug is gezet. In de loop van november schuift de zonsopgang weer naar het moment dat je kind op de fiets stapt, en dan zijn zowel de heen- als de terugweg schemertochten.
Waar het misgaat bij oversteken
Het interessante aan de analyse is dat Vias twee soorten ongevallen onderscheidt, en die passen allebei op hoe kinderen oversteken. In het eerste geval steekt een voetganger over bij of vlak naast een zebrapad op een brede weg, terwijl geparkeerde of stilstaande auto’s het zicht van beide kanten blokkeren. In het tweede geval gaat het om de verwachting. De voetganger ziet de auto en neemt aan dat de bestuurder hem ook ziet en voorrang geeft, terwijl die hem in het donker misschien helemaal niet heeft opgemerkt. Door het licht van koplampen is oogcontact met de bestuurder bovendien lastig.
Dat tweede punt is precies wat je kind op het zebrapad heeft geleerd. Voorrang hebben voelt als veilig zijn. Daarom is dit het moment om de oefening uit ons stuk over oversteken oefenen met je kind nog eens te herhalen, nu in het donker. Loop de route een keer samen rond half vijf of vijf uur, en laat je kind zelf vertellen wanneer het zeker weet dat een auto stopt. Vaak is het antwoord pas als de auto echt stilstaat, en dat is ook de goede regel. Vias geeft nog een tip die kinderen zelden bedenken. Stopt er een auto voor je, kijk dan of er op de rijstrook ernaast niet nog iemand aan komt rijden die jou achter die stilstaande auto niet ziet.
Zichtbaar zijn, op de fiets en te voet
Vias noemt een verschil dat je kind direct begrijpt. In fluorescerende en reflecterende kleding ziet een automobilist je al op 150 meter, in donkere kleding pas op 20 meter. Een reflecterende hoes over de schooltas, een hesje of reflecterende strips op de jas doen dus meer dan je denkt. Vooral bij pubers die niet in een hesje gezien willen worden, is een tas met reflectie of een jas met reflecterende biezen een makkelijker compromis.
Op de fiets is goed licht de basis. In Nederland is verlichting verplicht zodra het donker is of het zicht slecht is, met wit of geel licht voor en rood licht achter. Controleer dit weekend of beide lampjes het nog doen, of de batterijen vol zijn en of de reflectoren in de wielen en op de trappers er nog zitten. Hoe je de fiets van je kind verder nakijkt, staat in ons stuk over de fiets van je kind afstellen. Fietst je kind na de sportclub in het donker naar huis, spreek dan een vaste route af over verlichte straten, ook als die een paar minuten langer is.
Uitgerust de weg op
Een kind dat moe is, let minder goed op. De klokwissel gooit het slaapritme van veel kinderen een paar dagen in de war, en jonge kinderen worden zondagochtend vaak gewoon op hun oude tijd wakker, wat nu een uur vroeger is. Een moe kind op de fiets in het schemerdonker is precies de combinatie die je deze eerste week wilt voorkomen. Hoe je het ritme in kleine stappen verschuift, lees je in ons stuk over wennen aan de wintertijd.
Een praktische tussenoplossing voor de eerste week is om iets eerder van huis te gaan. Dan hoeft je kind niet te haasten, en haast is bij oversteken in het donker de grootste vijand. Voor de middag geldt hetzelfde. Spreek met de oppas, de buitenschoolse opvang of de sportclub af hoe laat je kind vertrekt, zodat het niet in de drukste schemering nog snel naar huis moet.
Vias wil zich op basis van deze cijfers overigens niet uitspreken over de vraag of de wintertijd zelf slechter is voor de verkeersveiligheid. Daarvoor zijn ook gegevens uit de zomertijd nodig. Voor ouders maakt dat weinig uit. De weg naar school en terug verandert maandag, en het helpt als je kind dat weet voordat het in het donker voor een zebrapad staat.
