De vraag komt zelden op een handig moment. Meestal in de auto, of net voor het slapengaan: iedereen in de klas heeft er een, wanneer krijg ik er een? En dan merk je dat je wel een mening hebt over het toestel, maar nog niet over de afspraken. Terwijl dat de omgekeerde volgorde is. Welke telefoon je koopt, is over een jaar irrelevant. Welke afspraken je maakt voordat het ding in huis komt, bepaalt hoe dat jaar verloopt.
Er bestaat geen leeftijd waarop het hoort. Wat er wel bestaat is een aantal praktische vragen die het antwoord voor jullie gezin vormen: legt je kind een afgesproken route af zonder volwassene erbij, kan het zich aan afspraken houden die je niet kunt controleren, en zit er iemand in huis die de instellingen bijhoudt? Zijn die drie op orde, dan is het gesprek eenvoudig. Ontbreekt er één, dan is het niet zozeer te vroeg, maar is er nog werk te doen voordat het toestel er is.
Eerst het waarom, dan pas het toestel
Zeg hardop waar de telefoon voor is. Bereikbaar zijn op de route naar school is iets anders dan meedoen met de klassenapp, en dat is weer iets anders dan filmpjes kijken op de bank. Alle drie zijn legitiem, maar ze vragen om een ander toestel en om andere afspraken. Is bereikbaarheid het enige doel, dan is een telefoon vaak overkill: een smartwatch met gps doet precies dat ene ding en laat de rest weg, en dat scheelt jullie twee jaar discussie.
Is het doel breder, dan wordt het een echte telefoon en heb je de rest van dit verhaal nodig. Een tweedehands toestel of een eenvoudig model is dan verstandiger dan het nieuwste apparaat, en niet uit zuinigheid. Een eerste telefoon valt op straat, raakt kwijt in de gymtas en gaat een keer mee het zwembad in. Dat is geen wangedrag maar de leercurve, en die betaal je liever met een toestel van honderd euro dan met een van achthonderd.
De abonnementsvorm is de tweede knop waar je aan kunt draaien. Prepaid of een klein bundeltje maakt het bereik van de telefoon meteen eindig: op is op, en dat is een grens die zichzelf handhaaft zonder dat jij hoeft te controleren. Zet je het op je eigen contract als extra kaart, kijk dan vooraf wat dat maandelijks toevoegt, want een gezin met drie kaarten erbij betaalt zomaar meer dan wanneer het los loopt. Wij hebben dat destijds pas doorgerekend nadat het al liep, en dat was achterstevoren: een abonnement kiezen dat bij het gezin past doe je voordat je een tweede en derde kaart aanvraagt.
De afspraken die je vooraf maakt
Maak ze concreet, maak ze wederzijds, en schrijf ze op. Niet als contract met handtekening, dat is theater, maar als lijstje op de koelkast waar je naar kunt wijzen zonder er ruzie over te maken. Dit zijn de punten die er in de praktijk toe doen:
- Waar de telefoon ’s nachts ligt. Niet op de slaapkamer, maar op een vaste plek beneden of in de gang. Dit is de afspraak die het meeste oplevert en waar het snelst aan geknabbeld wordt.
- Wie er betaalt als hij stuk of kwijt is. Spreek een verdeling af voordat het gebeurt, niet erna.
- Welke apps erop mogen en wie ze installeert. In het begin jij, later samen. Zet ouderlijk toezicht meteen aan bij het inrichten, want achteraf voelt het als straf.
- Wat je doet als er iets vervelends gebeurt. Spreek af dat je kind het altijd mag vertellen zonder dat het toestel meteen wordt afgepakt. Anders vertelt het niets meer, en dat is het enige echte risico in dit hele verhaal.
- Wanneer hij niet aan gaat. Aan tafel, tijdens huiswerk, in de auto op weg naar iets leuks. En ja, dat geldt dan ook voor jou.
- Wat de school ervan vindt. De meeste scholen hebben inmiddels afspraken waarbij telefoons de klas niet in gaan. Vraag na wat er op de school van je kind geldt, dan weet je kind waar het aan toe is.
De volgorde is hier belangrijker dan de inhoud. Afspraken die er vanaf dag één zijn, horen bij het apparaat. Afspraken die je invoert nadat het drie maanden goed ging, voelen als een straf voor iets wat je kind niet gedaan heeft, en daar krijg je terecht weerstand op.
Nog iets over dat lijstje: laat je kind meeschrijven. Niet omdat alles onderhandelbaar is, want dat is het niet, maar omdat een afspraak die je kind zelf heeft geformuleerd anders blijft hangen dan een regel die is opgelegd. Bij ons kwam er zo een punt bij dat ik zelf nooit had bedacht, namelijk dat niemand foto’s van een ander doorstuurt zonder te vragen, ook geen grappige. Dat is precies het soort afspraak dat later van pas komt.
En spreek af wanneer jullie het lijstje opnieuw bekijken. Zet er een datum bij, een half jaar vooruit. Dan is het geen vaststaand decreet maar iets dat meegroeit, en dat scheelt je de discussie waarin je kind aanvoert dat de regels van vorig jaar zijn. Een afspraak die je op een rustig moment aanpast, is oneindig veel makkelijker dan een afspraak die je aanpast op het moment dat hij overtreden is.
Wat er daarna van jou wordt gevraagd
Het onaangename deel: dit is geen aanschaf maar een abonnement op gesprekken. Elke paar maanden verandert er iets. Er komt een groepsapp bij, er verschijnt een app die je niet kent, iemand stuurt iets wat niet leuk was. Dat vraagt om af en toe naast je kind gaan zitten en samen kijken, zonder dat het een controlemoment wordt. Wat mij betreft is dat de belangrijkste maatstaf voor of je kind eraan toe is: niet of het verantwoordelijk genoeg is, maar of jij de aandacht kunt opbrengen om het een jaar lang te blijven volgen.
En houd de alternatieven levend. Kinderen met een telefoon vergeten opvallend snel dat verveling ook zonder scherm te overleven is, en dat merk je het eerst op lange ritten: zonder scherm de reis door is de fase waar je zomaar afscheid van neemt zonder dat je het besloten hebt. Wil je je op de bredere afspraken over schermen oriënteren, dan verzamelt het Nederlands Jeugdinstituut over mediaopvoeding wat er bekend is, en dat is een rustiger uitgangspunt dan de verhalen in de klassenapp. De telefoon zelf is uiteindelijk het minst interessante onderdeel van deze beslissing.
