Basisscholen en middelbare scholen geven vermoedens van kindermishandeling vaker door dan een paar jaar geleden. Dat meldt de NOS dinsdag 10 november, bij de afronding van twee jaar onderzoek naar hoe basisscholen signalen oppikken. Het aantal meldingen vanuit scholen is in zeven jaar bijna verdubbeld, en scholen bellen ook veel vaker voor advies. Voor ouders roept dat een praktische vraag op. Wat doet een school eigenlijk met een zorg over een kind, en wat gebeurt er daarna?
Wat het onderzoek laat zien
Het onderzoek is gedaan door Veroni Eichelsheim en Carlijn van Baak van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Zeven jaar geleden kwam maar een paar procent van alle meldingen in Nederland van scholen, terwijl dat in Engeland en Duitsland ruim 20 procent was. Sindsdien is het aantal meldingen uit het onderwijs bijna verdubbeld. Volgens de NOS hebben inmiddels minstens 500 basisscholen en 200 middelbare scholen een aandachtsfunctionaris, een medewerker die collega’s bij zulke zorgen ondersteunt.
Tegelijk blijft herkennen moeilijk. Leraren lopen volgens Van Baak soms maanden of zelfs jaren rond met een vermoeden, zonder precies te weten wat er thuis speelt of wanneer een melding nodig is. Het herkennen van kindermishandeling zit niet standaard in de opleiding tot leraar basisonderwijs. Sommige leraren aarzelen ook omdat ze bang zijn het vertrouwen van kind of ouders te verliezen. Daarom is er vanaf vandaag een digitale gereedschapskist voor leraren, met nieuw en bestaand materiaal over signaleren en over hoe je daarna handelt.
Hoe de meldcode in vijf stappen werkt
Een school handelt niet op gevoel. Voor iedereen die in het onderwijs, de kinderopvang, de zorg of de jeugdhulp werkt, geldt de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Die is wettelijk verplicht en beschrijft vijf stappen. De leraar brengt eerst de signalen in kaart. Daarna overlegt hij met een collega, en als dat nodig is met Veilig Thuis. In de derde stap gaat de school in gesprek met de betrokkenen om de zorgen te bespreken. Dan volgt een afweging van hoe ernstig de situatie is, en pas in de vijfde stap valt een beslissing.
Bij die beslissing horen twee vragen. Kan de school zelf hulp bieden of organiseren? En is melden bij Veilig Thuis noodzakelijk? Melden is volgens de Rijksoverheid nodig bij acute of structurele onveiligheid, of als hulp niet mogelijk blijkt. Sinds een aanpassing van de meldcode in 2019 wordt bij vermoedens van ernstige mishandeling altijd gemeld, schrijft de NOS.
Die opbouw zegt twee dingen. Een zorg over een kind leidt niet automatisch tot een melding, want eerst wordt gekeken, overlegd en gepraat. En bellen met Veilig Thuis is niet hetzelfde als melden. Een school kan er ook alleen advies vragen, wat laagdrempeliger is. Juist die adviesvragen zijn volgens het onderzoek sterk toegenomen.
Wat je als ouder van school kunt verwachten
Heeft de school zorgen over jouw kind, dan hoor je dat in de regel van de school zelf. Het gesprek met de betrokkenen is een vaste stap in de meldcode. Zo’n gesprek is geen oordeel. Het is bedoeld om zorgen naast elkaar te leggen: wat ziet de leraar, wat zie jij thuis, en is er iets waar het gezin hulp bij kan gebruiken? Uit het onderzoek blijkt dat leraren vaak eerst proberen hulp voor een gezin te regelen.
Vraag gerust wie op school het aanspreekpunt is voor dit soort zorgen en hoe de school de meldcode toepast. Scholen zijn verplicht de meldcode vast te stellen en hun personeel ermee te leren werken, dus die uitleg hoort er te zijn. De politiek wil het gesprek met het kind zelf een grotere plek geven. Daarover lees je meer in ons stuk over het voorstel om sneller met een kind te praten bij vermoedens van mishandeling.
Wat Veilig Thuis met een melding doet
Komt er wel een melding, dan volgt Veilig Thuis een vaste aanpak. De organisatie verzamelt informatie, beoordeelt de veiligheid en bepaalt welke vervolgstap nodig is. Dat kan een gesprek zijn, het inschakelen van hulp of in sommige gevallen een onderzoek. Wie de melding deed, krijgt te horen wat de volgende stap is.
Veilig Thuis krijgt per jaar meer dan 100.000 meldingen en geeft ook meer dan 100.000 adviezen. Een maand geleden waarschuwde de organisatie dat ze het werk niet meer aankan. Van Baak noemt dat zorgelijk, omdat alleen Veilig Thuis informatie over een kind bij elkaar kan brengen en onderzoek kan doen. Wat die drukte voor ouders betekent, beschreven we eerder in ons artikel over de oplopende meldingen bij Veilig Thuis.
Zelf zorgen over een kind?
Maak je je als ouder zorgen over een kind uit de klas, de buurt of de familie, dan hoef je niet te wachten tot een school iets doet. Veilig Thuis is er ook voor jou. Je belt gratis naar 0800-2000, dag en nacht, en dat kan anoniem. Je kunt er eerst advies vragen, zonder dat je meteen een melding doet. Is een kind in direct gevaar, bel dan 112.
