De vraag komt bij de meeste gezinnen ergens in groep drie of vier binnenvallen, en meestal niet uit het niets. Een vriendje krijgt elke vrijdag een euro, of er ligt een spaarpot op de verjaardagslijst. Dan sta je als ouder ineens voor twee vragen tegelijk: is mijn kind hier oud genoeg voor, en welk bedrag is normaal zonder dat ik het gevoel krijg dat ik iets afkoop.
Op de eerste vraag is een redelijk hard antwoord te geven. Rond hun zesde beginnen kinderen munten van elkaar te onderscheiden en snappen ze dat geld ergens voor staat. Dat maakt zes jaar een logisch startpunt. Jonger kan prima als een kind al belangstelling toont voor de portemonnee bij de kassa, en een jaar later beginnen is net zo goed. Het gaat er niet om dat het op tijd gebeurt, het gaat erom dat het gebeurt voordat een kind zijn eerste eigen telefoonabonnement of festivalkaartje in beeld krijgt.
Wat andere ouders geven op de basisschool
Op de basisschool krijgt het merendeel van de kinderen zakgeld per week. Het Nibud brengt in kaart wat kinderen in de praktijk ontvangen, en die bedragen zijn bruikbaarder dan een advies, omdat je er de eigen keuze naast kunt leggen.
| Leeftijd | Zakgeld per week (in euro) |
|---|---|
| 6 jaar | 1,20 tot 2,30 |
| 7 jaar | 1,40 tot 2,30 |
| 8 jaar | 1,90 tot 2,80 |
| 9 jaar | 2,30 tot 2,90 |
| 10 jaar | 2,30 tot 2,80 |
| 11 jaar | 2,30 tot 3,50 |
| 12 jaar | 2,60 tot 4,70 |
Bron: Nibud Kinderonderzoek 2023. Wat opvalt is hoe vlak de reeks loopt. Tussen zes en elf jaar zit nauwelijks een euro verschil, en pas bij twaalf loopt de bovenkant weg. Dat komt doordat het bedrag in die jaren vooral bedoeld is voor snoep, een tijdschrift of iets kleins in de speelgoedwinkel, en dat kost simpelweg niet meer.
En op de middelbare school
Zodra kinderen naar de brugklas gaan verandert het ritme: dan gaat het bijna altijd om een bedrag per maand, en het loopt sneller op.
| Leeftijd | Zakgeld per maand (in euro) |
|---|---|
| 12 jaar | 20 tot 22 |
| 13 jaar | 20 tot 25 |
| 14 jaar | 25 tot 32 |
| 15 jaar | 25 tot 35 |
| 16 jaar | 25 tot 43 |
| 17 jaar | 25 tot 40 |
| 18 jaar | 40 tot 50 |
Bron: Nibud Scholierenonderzoek 2025. Die kleine dip bij zeventien is geen meetfout maar een bijbaan. Vanaf een jaar of zestien verdienen veel scholieren zelf, en dan schroeven ouders het zakgeld terug of laten ze het staan terwijl de uitgaven doorgroeien. De actuele cijfers en het onderliggende onderzoek staan bij het Nibud zelf, inclusief een invulschema voor kleedgeld.
Het bedrag zegt niets zonder de afspraak eronder
Het getal in de tabel is nooit los te lezen van wat je kind ervan moet betalen. Twee euro per week voor snoep en een keer een ijsje is iets heel anders dan twee euro per week waarvan ook verjaardagscadeautjes voor klasgenoten af moeten. Zet daarom eerst op papier wat er in een gewone maand langskomt en wie dat betaalt. Bij ons stond op die lijst uiteindelijk meer dan ik dacht: een cadeautje voor een kinderfeestje, batterijen, en op een gegeven moment de maandelijkse kosten van een smartwatch met een simkaart. Zodra zoiets uit het zakgeld moet, moet het bedrag mee omhoog, anders leert een kind alleen dat het toch nooit rondkomt.
Wat verder helpt, en wat ik zelf jarenlang verkeerd deed: geef het bedrag op een vast moment, geef altijd hetzelfde, en pas het niet aan als het onhandig uitkomt. Zakgeld is geen loon voor de vaatwasser en geen instrument om gedrag mee bij te sturen. Op het moment dat je het inhoudt na een ruzie is het geen oefenbudget meer maar een beloningssysteem, en dan valt het hele leereffect weg. Het is er juist om fouten mee te maken. Een kind dat op dinsdag zijn hele week aan zure matten uitgeeft en op zaterdag met lege handen bij de kermis staat, heeft in twee dagen meer geleerd dan van tien gesprekken aan tafel.
Precies daar zit het lastigste stukje: niet bijpassen. Op = op klinkt streng tot je merkt hoe snel het went, voor beide partijen. Wel is het redelijk om samen te kijken hoe je kind kan sparen voor iets groters, want dat is de andere helft van de vaardigheid. Een aparte pot of een tweede spaarpotje waar wekelijks iets in gaat maakt dat zichtbaar.
Contant of op een rekening
Bij jonge kinderen ben ik uitgesproken voorstander van contant geld. Munten in een portemonnee raken zichtbaar op, en dat is precies het besef dat je wilt overbrengen. Een saldo op een app is voor een zevenjarige een abstract getal dat op onverklaarbare wijze krimpt. Vanaf een jaar of tien tot twaalf kantelt dat, zeker als je kind online iets wil kopen of met een pasje bij de supermarkt staat. Dan is een eigen jeugdrekening met een limiet logischer, en kun je er meteen de gewoonte in leggen om af en toe naar het saldo te kijken.
Kleedgeld: de volgende stap
Rond hun twaalfde of dertiende voelen kinderen zich vaak al verantwoordelijk voor wat ze aanhebben, en dat is een goed moment om kleedgeld te introduceren. Ter oriëntatie: alle kleding bij elkaar, van sokken en ondergoed tot schoenen en een winterjas, kost voor kinderen vanaf twaalf gemiddeld ongeveer 71 euro per maand voor jongens en 77 euro voor meisjes. In de praktijk betalen scholieren dat niet allemaal zelf. De doorsnee middelbare scholier kreeg ongeveer 50 euro per maand aan kleedgeld, met opvallend weinig verschil tussen de leeftijden.
Maak vooral hard wat er wel en niet uit moet: sportkleding, badkleding, schoenen, nette kleren voor een bruiloft. En spreek af wat er gebeurt als er iets kwijtraakt of stukgaat, want dat is de discussie die anders elke maand terugkomt. Een kind dat zelf zijn budget beheert gaat vanzelf letten op wanneer dingen afgeprijsd zijn, en dat is een prettig neveneffect: wachten op de uitverkoop is ineens een eigen keuze in plaats van iets waar mama over zeurt.
Zet de afspraken tot slot op papier, hoe overdreven dat ook voelt. Bedrag, moment, looptijd, en wat je kind zelf betaalt. Niet omdat je elkaar niet vertrouwt, maar omdat je dan over een half jaar niet hoeft te discussiëren over wat er ook alweer was afgesproken. Vlak voor de verjaardag pak je het er weer bij en kijk je of het bedrag mee omhoog moet.
