Je loopt met je vierjarige door de supermarkt en ineens komt hij, hardop en tussen de pakken melk. Waar komen baby’s eigenlijk vandaan? Grote kans dat je even naar woorden zoekt. Toch hoeft deze vraag geen paniek op te leveren. Een kleuter wil vooral een eerlijk, kort antwoord, en meer niet.
Pedagoog Belle Barbé, gespecialiseerd in seksuele opvoeding, schreef er een heldere column over voor J/M Ouders. Wij zetten haar tips naast wat Gezonde Kinderopvang per leeftijd aanraadt, en zochten er boekjes bij die het makkelijker maken.
Waarom kleuters deze vraag zo vaak stellen
Rond vier jaar zijn kinderen druk bezig met baby’s. Er komt een broertje of zusje bij, de juf is zwanger of er ligt een baby in de kinderwagen bij de buren. Volgens Barbé vinden kleuters baby’s vooral heel bijzonder, en willen ze soms zelf ook even weer een baby zijn. Voor hen is de vraag niet gek of geheimzinnig. Ze weten nog niet dat het met seks te maken heeft. Het is voor hen dezelfde soort vraag als waar je appelsap heen gaat als je hem doorslikt.
Je bent daarin ook niet de enige. Barbé haalt onderzoek van kenniscentrum Rutgers aan onder 1.504 ouders. Daaruit blijkt dat 61 procent van de ouders met een kind van 4 tot 7 jaar al heeft uitgelegd hoe een baby in de buik komt. Bijna 90 procent van de ouders geeft voorlichting door gewoon de vragen van hun kind te beantwoorden.
Wat je vertelt, per leeftijd
De rode draad bij alle deskundigen is hetzelfde. Geef een echt antwoord, houd het kort en laat je kind bepalen of er meer nodig is. Vraagt je kind niet door, dan was het genoeg. Komt er een vervolgvraag, dan is je kind daar klaar voor.
Van 4 tot 6 jaar
Op deze leeftijd is een simpel, biologisch antwoord genoeg. Gezonde Kinderopvang geeft als voorbeeld dat een man een zaadje heeft en een vrouw een eitje, en dat er een baby in de buik kan groeien als die bij elkaar komen. Volgens Barbé is dat voor veel kinderen tussen 4 en 6 jaar precies wat ze willen weten. Vraagt je kleuter hoe de baby eruit komt, dan kun je zeggen dat de baby door een opening tussen de benen van de moeder naar buiten komt, de vagina, of dat een dokter soms helpt met een operatie.
Van 6 tot 9 jaar
Iets oudere kinderen willen vaak weten hoe het zaadje bij het eitje komt. Dan kun je uitleggen dat grote mensen soms vrijen als ze elkaar heel lief vinden, en dat de piemel dan in de vagina gaat. Gezonde Kinderopvang raadt aan positief te reageren op vragen in deze fase, ook als je kind schuttingtaal gebruikt zonder te weten wat het betekent. Je kunt het verhaal aanpassen aan je eigen gezin. Kwam je kind er met hulp van een dokter of via een donor, of groeit het op met twee moeders of twee vaders, dan vertel je dat. Zo herkent je kind zijn eigen verhaal.
Vanaf 10 jaar
Rond deze leeftijd begint voor veel kinderen de puberteit. Ze hebben dan behoefte aan meer technische informatie, maar ook aan uitleg over gevoelens en verliefdheid. Boeken en betrouwbare sites helpen, zodat je kind zelf iets kan nalezen. Wil je verder praten over veilig vrijen, dan helpt ons stuk over hoe je met je kind over condooms praat.
Waarom je de ooievaar beter thuislaat
Het is verleidelijk om er een mooi verhaal van te maken. De ooievaar, of dat baby’s ontstaan door te knuffelen. Barbé raadt dat sterk af, omdat de fantasie van een kind dan op hol kan slaan. Ze vertelt over een meisje dat weken niet met haar vader durfde te knuffelen, bang dat ze daar een baby van in haar buik zou krijgen. Een eerlijk antwoord is uiteindelijk minder eng dan een half verhaal.
Ben je bang dat je te veel vertelt? Volgens Barbé hoeft dat niet. Kinderen nemen op wat ze aankunnen, de rest glijdt langs ze heen of valt later op zijn plek. Wat wel telt, is dat je kind merkt dat het met dit soort vragen bij jou terecht kan. Wij vinden dat misschien wel het belangrijkste van allemaal. Hoe rustiger je nu reageert, hoe groter de kans dat je kind over een paar jaar ook met moeilijkere vragen naar jou toe komt.
Boekjes die je helpen
Vind je het lastig om de juiste woorden te vinden, dan kan een prentenboek het werk voor je doen. Samen lezen haalt ook de spanning eruit, want het boek stelt de vragen en jij hoeft alleen mee te praten.
- Ik vind jou lief van Sanderijn van der Doef en Marian Latour. Barbé raadt dit boek zelf aan. Het gaat over verschillen tussen jongens en meisjes, waar baby’s vandaan komen en wat lief vinden betekent. Geschikt voor peuters en kleuters.
- Seksuele voorlichting, allereerste infoboek van Isabelle Fougère. Een infoboek voor 4 tot 6 jaar over verschillen, zwangerschap en geboorte.
- Maar HOE dan?! van Karin Middelburg en Philippine van der Goes. Voor kinderen vanaf 5 jaar, van lichamelijke ontwikkeling tot zwangerschap.
- Hoe maak je een baby? van Rachel Greener en Clare Owen. Legt eerlijk uit hoe een baby ontstaat en laat ook verschillende soorten gezinnen zien.
- Ben jij ook op mij? van Sanderijn van der Doef en Marian Latour. Voor kinderen vanaf een jaar of 8, over verliefdheid, het lichaam en vrijen.
De meeste van deze boeken vind je in de bibliotheek, zodat je eerst kunt kijken welke bij jouw kind past. Ben je bang voor het moment zelf? Oefen dan gewoon één zin, iets als “een zaadje en een eitje komen samen”. Meer heb je bij een kleuter meestal niet nodig.
