Onder gescheiden ouders gaat het vaak rond als vaststaand feit: zodra je kind twaalf is, mag het zelf kiezen bij wie het woont. Het klopt niet. Bijzondere curator Anneke van Teijlingen, die volgens J/M Ouders zo’n zestig familiezaken per jaar begeleidt, hoort de zin steeds weer en raadt ouders sterk af hem tegen hun kind te zeggen. Hoe het wel zit, wat de rechter met de mening van je kind doet en waarom kiezen voor een kind zo zwaar kan zijn.
Er is geen leeftijd waarop je kind beslist
In de wet bestaat geen moment waarop een kind zelf bepaalt bij welke ouder het woont. Komen ouders er samen niet uit, dan beslist de rechter. Die betrekt het kind er wel bij. Volgens de Rechtspraak krijgen kinderen vanaf 8 jaar een brief met een uitnodiging voor een kindgesprek, bij zaken over alimentatie pas vanaf 16 jaar. Het gesprek gaat over dingen als waar het kind gaat wonen, bij wie het de zomer- of kerstvakantie doorbrengt en hoe het zijn verjaardag viert.
De Rechtspraak zegt het in de uitleg voor kinderen zelf heel duidelijk. Je mag niet zelf beslissen, maar je mening telt zeker mee. De rechter kan dus iets anders besluiten dan je kind wil, en dat betekent niet dat er niet geluisterd is. De rechter weegt alles mee en kiest wat hij het beste vindt voor het kind.
Waar komt die twaalf dan vandaan? Vanaf die leeftijd krijgt een kind iets meer juridische mogelijkheden. Volgens de Rijksoverheid mag een kind van 12 of ouder in een paar situaties een formeel verzoek bij de rechter indienen, bijvoorbeeld om een ondertoezichtstelling op te heffen. Over omgang kan ook een jonger kind de rechter een brief sturen. Maar ook dan geldt dat de rechter beslist, niet het kind.
Zo gaat het gesprek met de rechter
Een kindgesprek is kort en informeel. Het duurt ongeveer twintig minuten, vindt plaats in het gerechtsgebouw en de rechter draagt geen toga. Naast de rechter is er een griffier die aantekeningen maakt. Ouders zijn er niet bij. Je kind mag wel een vertrouwd persoon meenemen naar de rechtbank, al wacht die meestal buiten. Broers en zussen praten meestal apart met de rechter.
Je kind is niet verplicht om te komen. Het mag ook een brief of e-mail aan de rechter sturen. Op de zitting geeft de rechter daarna alleen een korte samenvatting van wat er besproken is, zodat jij als ouder geen details hoort. Voor kinderen zelf is er de site Recht voor jou met uitleg en filmpjes over het kindgesprek.
Wat een bijzondere curator doet
Lopen de belangen van het kind en de ouders flink uiteen, bijvoorbeeld in een harde strijd over de zorgregeling, dan kan de rechter een bijzondere curator benoemen. Dat kan op verzoek van een ouder, van het kind zelf of op eigen initiatief van de rechter. Volgens de Rechtspraak praat de curator met het kind, met de ouders en bijvoorbeeld met school, en helpt hij het kind zijn eigen mening en wensen onder woorden te brengen. De uitkomst gaat in een verslag naar de rechter. De curator kan ook bemiddelen of ouders helpen met een ouderschapsplan, spreekt op de zitting namens het kind en legt na afloop uit wat de uitspraak betekent.
Van Teijlingen werkt voor bijna alle rechtbanken in Nederland. Het ene kind spreekt ze twee keer, het andere wel vijfentwintig keer. In haar werk ziet ze steeds dat wat een kind letterlijk zegt en wat het nodig heeft uit elkaar kunnen lopen. Een kind dat zegt zijn vader niet te willen zien, wil volgens haar vaak vooral af van de spanning bij het wisselen, als papa en mama elkaar niet aankijken. Rechters vragen haar naar de ‘intrinsieke wens’ van het kind en verwachten dan een schema. Haar antwoord is bijna altijd hetzelfde: “Dat is gewoon dat papa en mama normaal doen.”
Waarom kiezen zwaar is voor een kind
Ouders die hun kind laten kiezen, willen het meestal juist een stem geven. Toch legt zo’n keuze een grote last op een kind, zegt Van Teijlingen. Een kind dat de rechter schrijft minder naar de ene ouder te willen, kan daar later moeilijk op terugkomen, zeker als het die wens vooral uitsprak omdat het dacht dat de andere ouder dat graag wilde. Haar advies aan ouders is daarom om een gang naar de rechter, waarbij het kind betrokken raakt, zo veel mogelijk te voorkomen.
Het verschil tussen meepraten en kiezen helpt ook thuis. Je kind mag vertellen wat het fijn vindt, wat het mist en wat het moeilijk vindt bij het wisselen tussen twee huizen, zonder dat het de beslissing hoeft te dragen. Die blijft bij de ouders, of als het niet anders kan bij de rechter. Dat geldt voor een flinke groep kinderen. Volgens cijfers van het CBS die J/M Ouders aanhaalt, had in 2025 23,7 procent van de 15-jarigen in Nederland gescheiden ouders.
Meer volwassenen om je kind heen
Van Teijlingen kijkt ook verder dan de rechtszaal. In haar nieuwe boek De opgroeicirkel laat ze kinderen tekenen wie er belangrijk voor ze zijn, en dat zijn niet alleen papa en mama. Een sportcoach, een buurvrouw of de ouders van een vriendje horen er soms ook bij. Haar boodschap aan iedereen rond een kind in een scheiding is dat belangstelling geen geld kost, en dat juist de stille kinderen een betrouwbare volwassene nodig hebben.
Zit je zelf midden in een scheiding en weet je niet hoe het verder moet met de zorgregeling, dan zijn een mediator of het Juridisch Loket een logische eerste stap, voordat de rechter eraan te pas komt.
