Wie zelf een moeilijke jeugd had, kent de angst misschien. Geef ik dit door aan mijn kinderen? Een nieuw Canadees onderzoek onder 501 gezinnen lijkt die zorg te voeden. Kek Mama schreef op 5 oktober dat jeugdtrauma van moeders samenhangt met problemen bij hun kinderen. Dat klinkt zwaar, en dat is het ook. Maar wie verder leest dan de kop, ziet een genuanceerder verhaal, met meer aanknopingspunten dan je zou denken. We zetten op een rij wat het onderzoek laat zien, wat het niet zegt en waar je terechtkunt als je hier zelf mee zit.
Wat de onderzoekers precies volgden
De onderzoekers volgden 501 gezinnen in Canada vanaf het moment dat de kinderen twee maanden oud waren tot hun vijfde verjaardag. Ze keken naar negatieve jeugdervaringen van de moeders, hun mentale gezondheid en hoe sensitief ze op hun kinderen reageerden. Sensitief betekent hier dat een ouder signalen van het kind opmerkt en daar passend op reageert, zoals troosten bij huilen of meespelen als een kind contact zoekt.
Dat het om jonge kinderen gaat is belangrijk. In sommige berichten over het onderzoek lijkt het alsof het over volwassen kinderen gaat, maar de gezinnen werden gevolgd tot de kinderen vijf waren. Het zegt dus iets over de eerste levensjaren, niet over hoe een kind er als volwassene voor staat.
Drie verbanden die opvielen
Volgens het bericht van Kek Mama zagen de onderzoekers drie verbanden.
- Angst en somberheid. Psychische klachten bij moeders hingen samen met vergelijkbare klachten bij hun kinderen.
- Gedrag. Een lagere sensitiviteit van moeders hing samen met agressief of regeloverschrijdend gedrag bij kinderen. Relatieproblemen tussen de ouders speelden daarbij ook mee.
- Leren. Kinderen van moeders die minder sensitief reageerden, scoorden lager op onder meer woordenschat en rekenvaardigheid.
Wat ons opviel, is de rol van vaders. Gedragsproblemen die vaders zelf als kind hadden, versterkten in het onderzoek het verband tussen de klachten van moeders en die van kinderen, en hingen ook los daarvan samen met gedragsproblemen bij de kinderen. Het is dus niet alleen een moederverhaal, ook al gaat de kop daar wel over. Een gezin is een systeem, en wat er bij de ene ouder speelt, kan worden versterkt of juist opgevangen door de andere.
Wat het onderzoek niet zegt
Het belangrijkste woord in dit onderzoek is samenhang. De onderzoekers zien verbanden, geen vaste uitkomst. Kek Mama benadrukt dat ook. Een moeder met jeugdtrauma geeft deze problemen niet automatisch door. Veel moeders met een moeilijke jeugd hebben kinderen die zich prima ontwikkelen.
Volgens de onderzoekers loopt de invloed bovendien niet in een rechte lijn. Jeugdtrauma kan samenhangen met de mentale gezondheid van een ouder, met geldzorgen en met de relatie. Die dingen kunnen elkaar versterken en zo de opvoeding beïnvloeden. Dat is eigenlijk hoopvol nieuws. Als het trauma zelf niet de enige schakel is, dan zijn er meerdere plekken waar je iets kunt veranderen. Hulp bij somberheid, steun in de relatie, minder stress over geld, het telt allemaal mee.
Verder gaat het om Canadese gezinnen. Hoe de cijfers voor Nederland uitpakken, staat niet in het bericht, en dat kunnen we er dus ook niet bij zeggen. Ook noemt Kek Mama niet welke universiteit het onderzoek deed, waardoor we de precieze opzet niet konden nalezen. Lees de uitkomsten daarom als een richting, niet als een voorspelling voor jouw gezin.
Dat dit soort ervaringen lang kunnen doorwerken, zie je ook in ander onderzoek. Eerder schreven we over de gevolgen van pesten op de lange termijn. Steeds komt hetzelfde terug. Wat je als kind meemaakt, verdwijnt niet vanzelf, maar het staat ook niet vast wat het met je doet.
Sensitief reageren is iets wat je kunt oefenen
Het goede nieuws zit in een woord dat in het onderzoek steeds terugkomt, sensitiviteit. Dat is geen karaktertrek waar je mee geboren wordt, maar iets wat je kunt leren, ook als je het zelf als kind niet hebt meegekregen. Denk aan kleine dingen. Even door je knieën gaan als je peuter boos is en benoemen wat je ziet. Je telefoon wegleggen als je kind iets vertelt. Na een uitbarsting terugkomen en zeggen dat het je spijt dat je zo uitviel.
Wij vinden dat laatste misschien wel het belangrijkste. Geen ouder reageert altijd goed. Wat telt, is dat je het weer goedmaakt. Kinderen hebben geen perfecte moeder nodig, wel een moeder die terugkomt.
Merk je dat je eigen jeugd je in de weg zit, bijvoorbeeld omdat je sterk reageert op huilen of boosheid van je kind, of omdat je last hebt van nare gedachten die je niet loslaten? Dan is dat geen teken dat je tekortschiet. Het is een signaal dat er iets is wat aandacht verdient.
Waar je hulp vindt
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. In Nederland kun je op verschillende plekken terecht.
- Je huisarts is het eerste aanspreekpunt. Veel praktijken hebben een praktijkondersteuner ggz met wie je een paar gesprekken kunt voeren, en de huisarts kan je doorverwijzen naar een psycholoog.
- Het consultatiebureau is er niet alleen voor de groei van je kind. Je kunt er bij de jeugdverpleegkundige ook vragen over opvoeden en over hoe het met jou gaat.
- Het wijkteam of centrum voor jeugd en gezin van je gemeente helpt bij opvoedvragen en kan gezinsondersteuning regelen.
- MIND Hulplijn biedt anoniem en gratis een luisterend oor en advies bij psychische vragen.
- Denk je aan zelfdoding, neem dan contact op met 113 Zelfmoordpreventie.
Dat je je afvraagt wat jouw verleden betekent voor je kind, zegt eigenlijk al veel. Je kijkt, je denkt na en je wilt het anders doen. Dat is precies het begin van de sensitiviteit waar dit onderzoek over gaat.
