Een telefoontje van school dat je kind vanochtend niet in de les zat, terwijl je het zelf de deur uit zag gaan. Voor veel ouders van pubers is dat een eerste schok. Spijbelen voelt als iets kleins, een uurtje of een ochtend, maar er zit een wettelijk systeem achter dat sneller in beweging komt dan veel ouders denken. Tegelijk zegt het wegblijven vaak meer over hoe het met je kind gaat dan over luiheid. In dit stuk zetten we de regels op een rij en kijken we hoe je het gesprek aangaat.
Een moeder die haar dochter begrijpt
Op J/M Ouders vertelde een moeder op 28 september over haar dochter van 14 die geregeld spijbelt. De klas is onrustig, er is veel ruzie en haar dochter voelt zich er al lang ongelukkig. Een andere school in de buurt is er niet. De moeder keurt het spijbelen niet goed, maar kan er ook moeilijk boos om worden. Ze is vooral bezorgd over de vraag waarom een kind van veertien zo ongelukkig is op school.
Wij vinden dat een eerlijke en herkenbare reactie. Alleen loopt het systeem niet mee met dat begrip. Hoe goed de reden ook is, voor de leerplicht telt ongeoorloofd verzuim gewoon mee.
Wat de leerplicht zegt
In Nederland is een kind leerplichtig vanaf de eerste schooldag van de maand na de vijfde verjaardag. Tot en met het schooljaar waarin je kind 16 wordt geldt de volledige leerplicht. Daarna volgt de kwalificatieplicht, die doorloopt tot je kind 18 is of een startkwalificatie heeft, zoals een havo-, vwo- of mbo-2-diploma. Als ouder ben je er verantwoordelijk voor dat je kind naar school gaat, en een puber vanaf 12 jaar is daar ook zelf op aan te spreken.
Geoorloofd verzuim is afwezigheid met een geldige reden, zoals ziekte, een schorsing, een religieuze feestdag of een bruiloft of begrafenis in de familie. Voor extra vrij vraag je vooraf toestemming aan de directeur van de school. Al het andere wegblijven is ongeoorloofd, ook als jij als ouder er begrip voor hebt.
Wanneer school de leerplichtambtenaar inschakelt
Scholen houden de aanwezigheid bij en moeten ongeoorloofd verzuim in bepaalde gevallen melden bij het verzuimloket van DUO. Die melding gaat dan door naar de leerplichtambtenaar van je gemeente. Volgens de Rijksoverheid gelden daarbij deze grenzen.
| Situatie | Wat er gebeurt |
|---|---|
| 16 uur of meer les- of praktijktijd gemist in 4 opeenvolgende lesweken | School moet dit melden bij DUO |
| Minder dan 16 uur, maar wel een zorgelijk patroon | School mag dit melden en doet dat vaak ook |
| 28 of meer aaneengesloten kalenderdagen afwezig | School moet dit melden |
| Melding bij de leerplichtambtenaar | Gesprek met je kind en met jou als ouder |
| Ernstig of aanhoudend verzuim | Proces-verbaal tegen de jongere, de ouders of beiden |
Na een proces-verbaal beoordeelt het Openbaar Ministerie de zaak. De rechter kan ouders een geldboete opleggen. Jongeren vanaf 12 jaar kunnen zelf voor de kinderrechter komen en een taakstraf krijgen, en bij lichtere gevallen verwijst de leerplichtambtenaar een jongere vaak door naar Halt. Voor jongeren van 16 of 17 zonder startkwalificatie kan de Sociale Verzekeringsbank bovendien de kinderbijslag stopzetten als het verzuim aanhoudt.
Dat klinkt streng, maar in de praktijk is de leerplichtambtenaar in eerste instantie vooral iemand die wil weten wat er aan de hand is. Het eerste gesprek is meestal gericht op een oplossing, en die ambtenaar kan soms meer voor elkaar krijgen bij school dan jij als ouder alleen.
Zo ga je het gesprek aan
Spijbelen is bijna altijd een signaal. Soms is het groepsdruk of verveling, maar vaak zit er meer achter, zoals pesten, faalangst, een leerprobleem dat niet is opgemerkt, somberheid of problemen in de vriendengroep. Wie alleen op de aanwezigheid stuurt, lost het echte probleem niet op.
- Kies een rustig moment. Niet vlak na het telefoontje van school en niet voor de ogen van broertjes of zusjes. In de auto of tijdens een wandeling praten veel pubers makkelijker dan tegenover je aan tafel.
- Begin met wat je ziet. “School belde dat je er vanochtend niet was, en ik merk dat je de laatste tijd minder vrolijk bent.” Dat nodigt meer uit dan een verhoor.
- Vraag door op de reden. Is het een bepaald vak, een docent, de klas, of iets buiten school? Luister zonder meteen een oplossing te geven.
- Wees duidelijk over de grens. Begrip hebben betekent niet dat wegblijven goed is. Leg uit dat het gevolgen heeft, voor school en voor jullie allebei.
- Zoek samen met school naar een oplossing. Vraag naar de mentor, de vertrouwenspersoon of de zorgcoördinator. Soms helpt een aangepast rooster, een andere klas of begeleiding.
Houdt het verzuim aan of vermoed je dat je kind somber is, vraag dan hulp bij de huisarts, de jeugdarts van de GGD of het wijkteam. Een kind dat structureel vastloopt op school heeft recht op ondersteuning, en soms is een overstap naar een andere school of opleiding uiteindelijk de beste uitweg.
Wat wij ouders zouden meegeven
De moeder uit het verhaal van J/M Ouders zegt iets waar we het helemaal mee eens zijn. Het wegblijven zelf is vaak niet het grootste probleem, de reden erachter wel. Tegelijk zouden we haar aanraden om niet te wachten tot de melding bij de leerplichtambtenaar ligt. Door zelf het initiatief te nemen richting school, sta je sterker, en krijgt je kind het signaal dat je naast hem of haar staat zonder het spijbelen goed te praten. Speelt er pesten in de klas, lees dan ook hoe je als ouder school aan zijn verplichtingen houdt.
