Net nu ouders dachten dat het onderwijs na jaren van bezuinigingen wat lucht zou krijgen, staat er weer een groot bedrag in de krantenkoppen. De coalitie van D66, VVD en CDA heeft onderling afgesproken dat er in het uiterste geval 1,2 miljard euro van de onderwijsbegroting af kan, meldde de NOS op dinsdagavond 29 september. Onderwijsminister Rianne Letschert spreekt dat tegen. Wat is er precies aan de hand, hoe waarschijnlijk is het, en wat zou je kind er op school van merken?
Waar het om gaat
Het verhaal begint niet bij het onderwijs, maar bij de sociale zekerheid. Het kabinet wilde fors besparen op uitkeringen, maar heeft die bezuiniging uit de begroting gehaald zolang er wordt gepraat met vakbonden en werkgevers, onder meer over de arbeidsongeschiktheidsregeling WIA. Volgens de NOS gaat het nog om een gat van 3 miljard euro. Premier Jetten en minister Heinen van Financiën willen dat die gesprekken uiteindelijk alsnog een besparing opleveren.
En als dat niet lukt? Dan ligt er een stok achter de deur. Uit een stuk dat in handen is van de NOS blijkt dat ministeries in dat geval minder compensatie krijgen voor stijgende prijzen. Die compensatie heet de prijsbijstelling. Elk jaar krijgen ministeries geld bij omdat spullen en salarissen duurder worden. Krijg je minder bijstelling, dan groeit je budget minder hard mee met de inflatie, en moet je onder de streep dus bezuinigen.
Die pijn wordt niet eerlijk verdeeld. Defensie en Justitie en Veiligheid zouden volledig worden ontzien. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou juist hard geraakt worden. Volgens de NOS komt dat neer op 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro.
Het kabinet spreekt zichzelf tegen
Minister Letschert (D66) zegt tegen persbureau ANP dat er helemaal geen afspraak is om op onderwijs te bezuinigen, meldt ZeelandNet. Volgens haar is afgesproken dat minister Vijlbrief van Sociale Zaken eerst in zijn eigen begroting kijkt als er een gat overblijft. Ze zegt zich “keihard” te zullen verzetten tegen bezuinigingen op haar ministerie. Bezuinigen kan volgens haar “absoluut niet”.
Het ANP noemt als aanleiding een tabel van het ministerie van Financiën, waarin 39 tot 49 procent van het te bezuinigen bedrag bij Onderwijs vandaan zou moeten komen. Andere ministeries staan voor een paar procent genoteerd. D66-Kamerlid Henk-Jan Oosterhuis noemde die tabel tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen niet zo relevant, schrijft het Reformatorisch Dagblad. De politieke afspraak is volgens hem dat eerst gewerkt wordt aan een sociaal akkoord, en dat het kabinet in het voorjaar kijkt hoe de rekening wordt betaald.
VVD-Kamerlid Wendy van Eijk ontweek volgens het ANP de vraag of bezuinigen op onderwijs wenselijk is. Ze wees erop dat er de afgelopen jaren veel meer geld naar onderwijs is gegaan, zonder dat dat volgens haar per se tot beter onderwijs heeft geleid. Jongerenorganisaties, waaronder scholierenorganisatie LAKS, reageerden fel en riepen de politiek op van het onderwijsgeld af te blijven.
Hoe waarschijnlijk is het?
Op dit moment is het vooral een dreiging. De NOS schrijft zelf dat het de vraag is of de bezuiniging echt doorgaat. Het kabinet heeft voor de voorjaarsnota een meerderheid nodig in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. De afspraak lijkt vooral een drukmiddel op D66 om een deal met de vakbonden te sluiten. Lukt die deal, dan is de kans groot dat de onderwijsbezuiniging nooit op tafel komt.
Daar komt bij dat het bedrag pas vanaf 2031 volledig zou gelden. Een kind dat nu in groep 3 zit, zit dan in de brugklas. Voor ouders van jonge kinderen gaat het dus om de school van straks, niet om de klas van morgen.
Eerlijk is eerlijk, het voelt wrang. Onderwijs als stok achter de deur in een onderhandeling over uitkeringen gebruiken, maakt scholen afhankelijk van een gesprek waar ze zelf niet aan tafel zitten. En ouders hebben dit liedje eerder gehoord.
Eerdere bezuinigingen als voorproefje
De vorige keer dat er fors op onderwijs werd bezuinigd, is nog niet zo lang geleden. In december 2024 bleef bij een begrotingsdeal van het vorige kabinet een bezuiniging van ruim 250 miljoen euro op het primair onderwijs nagenoeg overeind, schreef de PO-Raad, de vereniging van basisschoolbesturen, toen. De totale bezuiniging op onderwijs bedroeg toen 1,2 miljard euro, met onder meer bezuinigingen op kansengelijkheid, thuiszitters, brede brugklassen en kwetsbare kinderen met een achterstand. Letschert zegt dat het huidige kabinet juist bezig is die bezuinigingen van het vorige kabinet terug te draaien.
Wat daaruit blijkt, is waar de klappen bij een bezuiniging vaak vallen. Niet direct bij het gewone lesrooster, maar bij de extra’s. Denk aan ondersteuning voor kinderen die achterlopen, programma’s rond de school en geld voor kinderen die thuis zitten zonder passend onderwijs.
Wat zou je kind merken?
Een korting op de prijsbijstelling betekent niet dat scholen ineens minder geld krijgen dan nu. Het betekent dat hun budget minder hard meegroeit terwijl salarissen, energie en lesmateriaal duurder worden. Het effect sluipt er dus langzaam in. Concreet hangt het af van hoe het ministerie de korting zou verdelen, en daar is nu nog niets over bekend. Waar het in de praktijk kan landen, laat zich wel raden.
- Extra ondersteuning. Bij de vorige ronde ging het volgens de PO-Raad onder meer om kansengelijkheid en kwetsbare kinderen met een achterstand.
- Groepsgrootte en personeel. Een school die minder te besteden heeft, kan minder makkelijk een extra leerkracht of onderwijsassistent aannemen.
- Activiteiten rond de school. Ook in 2024 werd gekort op het programma School en Omgeving, dat activiteiten rond de schooldag betaalt.
Voor nu is het vooral zaak om het te volgen. In het voorjaar wordt duidelijk of de gesprekken over de sociale zekerheid genoeg opleveren. Wie wil weten wat er voor gezinnen al wel vaststaat, leest in ons overzicht van de Miljoenennota voor gezinnen wat er verandert aan kinderopvang, zorgpremie en school. En heb je zorgen over hoe de school van je kind ervoor staat, dan is de medezeggenschapsraad een goede plek om die vraag te stellen.
