“Gewoon ontspannen, dan komt het vanzelf.” Wie al een tijdje probeert zwanger te worden, heeft die zin vast vaker gehoord dan haar lief is. Op sociale media krijgt cortisol, het zogenoemde stresshormoon, er de schuld van: het zou je vruchtbaarheid in de weg zitten, en er is een hele markt aan supplementen en diëten die het zouden verlagen. Een nieuwe overzichtsstudie zet daar vraagtekens bij. Wat het onderzoek laat zien, en vooral wat het niet laat zien, op een rij.
Wat de onderzoekers deden
Volgens Kek Mama keken de onderzoekers niet naar wat er gebeurt als je extra cortisol toedient, maar naar hoe het hormoon zich van nature gedraagt tijdens de voortplantingscyclus. Ze namen zo’n 3.000 wetenschappelijke studies door, bij mensen maar ook bij andere zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën en vissen. Daarvan bleven er maar 68 over die echt iets zeiden over natuurlijke cortisolwaarden in de verschillende fases van de cyclus.
Die 68 studies lieten een opvallend beeld zien. In 73 procent veranderde het cortisolniveau duidelijk tijdens een gezonde cyclus, en bij verschillende soorten steeg het juist rond de eisprong. Een cortisolpiek op dat moment lijkt dus eerder bij een normale cyclus te horen dan dat hij die verstoort.
Waarom cortisol zo’n slechte naam kreeg
Dat verklaren de onderzoekers met de geschiedenis van het onderzoek. Toen wetenschappers cortisol voor het eerst bestudeerden, konden ze de natuurlijke hoeveelheid in het bloed nog niet goed meten. Wat wel kon: synthetisch cortisol maken, inspuiten en kijken wat er gebeurde. Een flinke dosis kunstmatig hormoon is iets heel anders dan de kleine schommelingen die je lichaam zelf regelt. Bovendien wist men toen nauwelijks hoe cortisol zich tijdens de menstruatiecyclus gedraagt. Omdat het hormoon snel met stress werd verbonden, ging men ervan uit dat een stijging vooral slecht nieuws was.
Belangrijk om te weten: cortisol is geen afvalstof. Je lichaam heeft het nodig voor de stofwisseling, het afweersysteem en het slaap-waakritme. De spiegel gaat de hele dag op en neer, en dat hoort zo. Het gaat niet alleen om hoeveel cortisol je maakt, maar ook om wanneer.
Wat het onderzoek niet zegt
Hier gaat het in berichtgeving snel mis, dus het is goed om de grenzen scherp te hebben.
Het zegt niet dat meer cortisol beter is. Een goed getimede, natuurlijke piek is iets anders dan langdurige stress of een hoge dosis synthetisch cortisol. Kek Mama vergelijkt het met een orkest: als iedereen op het juiste moment speelt klinkt het goed, maar één instrument dat er keihard doorheen toetert ontregelt het geheel.
Het zegt niet dat stress geen rol speelt. Langdurige stress kan volgens de bron nog steeds invloed hebben op je cyclus of vruchtbaarheid. Het onderzoek gaat over de natuurlijke schommelingen van één hormoon, niet over hoe je je voelt in een zware periode.
Het bewijst niet dat cortisol bij mensen de eisprong opwekt. Veel van de gegevens komen van andere diersoorten. Of en hoe het bij vrouwen precies werkt, moet verder onderzocht worden.
Wat overblijft is een bescheiden, maar nuttige conclusie: het idee dat cortisol altijd zo laag mogelijk moet zijn, klopt waarschijnlijk niet.
Wat je hieraan hebt met een kinderwens
Voor wie zwanger wil worden, haalt dit onderzoek vooral iets weg: een extra bron van zorgen. Als je merkt dat je gestrest bent omdat het niet lukt, en je daarna ook nog gestrest raakt omdat die stress het zou tegenhouden, zit je in een cirkel waar niemand iets aan heeft. Dit onderzoek geeft weinig reden om te denken dat elke drukke week of slechte nacht je kansen verkleint.
Het geeft ook een reden om kritisch te kijken naar wat online wordt aangeboden. Supplementen, maskers en diëten die je cortisol zouden verlagen om je vruchtbaarheid te helpen, bouwen op precies het idee waar deze studie vraagtekens bij zet. Wie vruchtbaarheidsclaims wil leren doorzien, vindt meer in ons stuk over misleiding rond vruchtbaarheid herkennen.
Dat betekent niet dat je stress moet negeren. Voel je je al lange tijd opgejaagd, slaap je slecht of maakt de kinderwens je somber, dan is dat op zichzelf de moeite waard om aan te pakken, gewoon omdat het om jou gaat. Praat erover met je partner, een vriendin of je huisarts.
En lukt het al langere tijd niet om zwanger te worden, dan is de huisarts sowieso de eerste stap. Op Thuisarts.nl lees je wanneer en hoe je als vrouw of man kunt laten onderzoeken wat er aan de hand is. Wat onderzoek zegt over timing en hoe vaak je het probeert, staat in ons stuk over hoe vaak seks helpt om zwanger te worden.
De belangrijkste boodschap past in één zin: niet elke cortisolpiek is een probleem, en “gewoon ontspannen” is geen medisch advies.
