Een kat met een hoed die ’s nachts ineens voor een huis of een school staat, gefilmd door wat op een deurbelcamera lijkt. Het is de nieuwste trend op TikTok en hij is een stuk onprettiger dan de dansjes waar je kind normaal mee thuiskomt. Kek Mama schreef erover naar aanleiding van een waarschuwing van de politie in Almere, die ouders en jongeren op het hart drukt dat de beelden nep zijn maar wel echte angst kunnen veroorzaken.
De trend zelf waait over. Het gesprek eronder niet, want dit is niet de laatste keer dat je kind iets ziet wat er echt uitziet en het niet is. Daarom hieronder niet de filmpjes, maar de woorden.
Waarom deze beelden zo overtuigend zijn
Het slimme aan deze video’s is dat ze er niet mooi uitzien. Ze zijn korrelig, schokkerig en gefilmd vanuit een hoek die je kent van beveiligingscamera’s. Precies dat maakt ze geloofwaardig, want een kind heeft geleerd dat dure beelden nep kunnen zijn en dat wazige beelden van een bewakingscamera juist echt zijn. Hier is het omgekeerd.
Een deel van de video’s is volgens de berichtgeving met AI gemaakt, bij andere loopt er gewoon iemand in een kattenpak rond. In sommige filmpjes worden bestaande steden, scholen of zelfs personen genoemd, en dat is waar het voor een kind kantelt. Zolang het ergens in Amerika gebeurt is het een verhaal. Zodra de naam van zijn eigen school valt, is het ineens iets wat vannacht bij hem voor de deur kan staan.
Digitaal wijkagent Niels Horn verwoordt in het bericht van Kek Mama waar de politie bang voor is. „Wat begint als een grap, kan door delen, reacties en herkenbare locaties snel leiden tot onrust of angst.” Dat is ook meteen het verzoek aan volwassenen, namelijk om zulke filmpjes niet door te sturen.
Wat je vanavond kunt zeggen
Begin niet met de geruststelling. Als je meteen zegt dat het nep is, sla je over dat je kind het heeft gezien en geschrokken is, en dan klapt het gesprek dicht. Vraag eerst wat hij precies zag en wat het engst was. Kinderen noemen dan vaak iets anders dan je verwacht, bijvoorbeeld het geluid of het feit dat het bij een huis was en niet in een bos.
Leg daarna uit hoe zo’n filmpje wordt gemaakt. Niet in vage termen, maar concreet, want een kind gelooft een uitleg die het zich kan voorstellen. Iemand trekt een pak aan, gaat ’s nachts in een tuin staan en zet de camera expres op een lage kwaliteit zodat het op een echte opname lijkt. Of iemand typt een zin in een programma en de computer maakt er beeld bij. Dat tweede is voor veel kinderen nieuw, en het is de nuttigste les van de hele trend.
Geef er een simpele controlevraag bij die ook bij het volgende filmpje werkt. Wie heeft dit gefilmd, waarom staat die persoon daar precies op het goede moment, en waar is dit dan gebeurd. Bij deze video’s valt dat rijtje meteen door de mand. Diezelfde reflex helpt je kind later bij alles wat er op zijn scherm langskomt, en sluit aan bij de manier waarop het Jeugdjournaal nieuws met kinderen bespreekt.
Als je kind er slecht van slaapt
Geschrokken zijn gaat meestal vanzelf over. Slecht slapen niet altijd, en dat is het moment waarop je er iets mee moet. Wat helpt is voorspelbaarheid. Zet de avond vast op dezelfde volgorde, laat de schermen ruim voor bedtijd los en blijf even zitten in plaats van de deur dicht te doen zodra het licht uit is.
Wat níét helpt is samen nog een keer kijken om te laten zien dat het niet eng is. Dat werkt bij een tekenfilm en niet bij beelden die hun kracht juist uit de herhaling halen. Ook het afpakken van de telefoon is zelden de oplossing, want dan hoor je de volgende keer helemaal niets meer.
Wordt het wakker worden een patroon, kijk dan of het echt om angst gaat of om iets anders. Het verschil tussen een nachtmerrie en een nachtangst bepaalt namelijk wat je moet doen, en die twee lopen in het donker makkelijk door elkaar. Houdt het na een week of twee niet op, dan is de huisarts of de leerkracht een logische volgende stap; scholen zien zo’n trend vaak in meerdere klassen tegelijk.
En de app zelf
Blijft de vraag of je kind hier überhaupt al moet zitten. Ik vind dat een eerlijker gesprek dan het zoveelste filterlijstje, want een kind van acht dat op TikTok zit gaat dit soort beelden sowieso tegenkomen, met of zonder ouderlijk toezicht. Europa werkt inmiddels aan een leeftijdsgrens voor sociale media, maar tot die er is beslis je het zelf.
Wie er wel op zit, kan er tenminste over praten. Dat is het enige echte filter dat je hebt, en het is meer waard dan het wachtwoord op de instellingen. Meer handvatten over wat kinderen online tegenkomen staan bij Mediawijsheid, het netwerk dat daar in Nederland over gaat.
