Er is bijna geen ouder van een slecht slapend kind die er nooit over heeft nagedacht. Melatonine ligt bij de drogist gewoon in het schap, het klinkt natuurlijk, en na de zoveelste avond waarop je kind om half elf nog klaarwakker is snap ik de verleiding heel goed. Toch is het antwoord van slaapdeskundigen op de vraag of je het zelf mag geven een duidelijke nee.
Ouders van Nu legde de vraag voor aan Arina de Vries, GZ-psycholoog en somnoloog, en haar boodschap is dat melatonine geen onschuldig slaapmiddel of supplement is. Het is een medicijn, en het is bedoeld om een ontregelde biologische klok bij te sturen. Dat is iets anders dan een kind dat moeilijk in slaap komt.
Waarom het niet hetzelfde is als een slaapmiddel
Melatonine is het hormoon dat je lichaam zelf aanmaakt als het donker wordt en dat het signaal geeft dat de nacht begint. Geef je het van buitenaf, dan verschuif je dat signaal. Op het goede moment en in de goede hoeveelheid kan dat een klok die is doorgeschoten weer op zijn plek zetten. Op het verkeerde moment doe je het tegenovergestelde en schuif je de klok juist verder op.
Dat is precies waarom de dosering en het tijdstip door een arts worden bepaald. De Vries wijst erop dat het bioritme van een kind bij verkeerd gebruik nog verder ontregeld kan raken, en dat dat ook geldt bij een lage dosering. Een kwart tabletje uit een potje van de drogist is dus niet automatisch een veilige proef. Bijwerkingen die kunnen optreden zijn hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en buikpijn.
Dat het vrij verkrijgbaar is maakt het niet onschuldig. Slaapspecialisten vinden zelfs dat melatonine eigenlijk alleen op recept zou moeten worden verkocht. Het staat tussen de vitamines, het wordt verkocht in smaakjes en in gummies, en die presentatie past niet bij wat het middel doet.
Wat er meestal wel achter zit
Een kind dat niet in slaap komt heeft in de meeste gevallen geen tekort aan melatonine maar een dag die niet klopt. Te laat nog een scherm, te weinig buiten geweest, een avond die te vol was, of gewoon spanning over iets op school. Dat is minder bevredigend dan een pilletje, maar het is wel waar de winst zit.
De onderdelen die in dat gesprek steeds terugkomen zijn een vaste bedtijdroutine, blauw licht in het laatste uur vermijden, storend licht uit de slaapkamer halen, geen cafeïne in de middag en avond, een duidelijk verschil tussen dag en nacht in huis, en genoeg beweging overdag. Dat laatste wordt onderschat. Een kind dat de hele dag heeft gezeten valt slechter in slaap dan een kind dat buiten is geweest, en dat merk je binnen een week.
Zelf zou ik daar nog aan toevoegen dat een vaste routine bij oudere kinderen net zo goed werkt als bij een peuter, alleen ziet hij er anders uit. Niet voorlezen en knuffelen, maar wel elke avond op hetzelfde moment de telefoon uit de kamer en een half uur waarin er niets meer moet. Wie de discussie over schermen breder wil voeren, kan kijken naar wat we schreven over de afspraken die je maakt bij een eerste telefoon.
Wanneer het wel een optie is
Er zijn kinderen bij wie melatonine op zijn plaats is. Denk aan een echt verschoven bioritme, aan kinderen met ADHD of autisme bij wie slaapproblemen vaak zwaarder en hardnekkiger zijn, of aan een situatie waarin slaaphygiëne maanden is geprobeerd zonder resultaat. In die gevallen bepaalt de arts hoeveel en vooral hoe laat, want het tijdstip doet hier meer dan de hoeveelheid.
De route loopt via de huisarts, en die verwijst zo nodig door naar de jeugdarts of een kinderarts. Neem naar dat gesprek mee hoe laat je kind naar bed gaat, hoe lang het duurt voor het slaapt, hoe vaak het wakker wordt en hoe laat het opstaat, het liefst een week of twee bijgehouden. Dat levert meer op dan de indruk dat het slecht gaat.
Ligt het probleem eerder bij wakker worden dan bij inslapen, dan is het goed om te weten dat niet elke nachtelijke huilbui hetzelfde is. Het verschil tussen een nare droom en iets anders hebben we eerder uitgelegd bij nachtmerrie of nachtangst, en dat vraagt om een andere aanpak dan een middel voor het slapengaan.
Waar ik zelf op blijf hameren is dat je het nooit op eigen houtje begint. Niet omdat melatonine gevaarlijk is in de zin van acuut schadelijk, maar omdat je er een probleem mee kunt verbergen dat er wel degelijk is, en omdat je een klok die al scheef loopt makkelijker verder scheef zet dan je denkt.
