Het is een van die berichten die je als ouder van een tiener even laat stilstaan bij de vraag of je zelf wel de goede afspraken hebt gemaakt. De Europese Commissie presenteerde donderdag een plan voor een wet die kinderen pas vanaf hun vijftiende volledige toegang geeft tot sociale media. Volgens de NOS gaat het om regels voor onder meer Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok en X, en krijgen videodiensten zoals YouTube ook strengere eisen. WhatsApp valt er buiten.
Belangrijk om meteen te zeggen, want anders ga je dit weekend onnodig een gesprek voeren dat nog nergens over gaat. Er verandert voorlopig niets. Dit is een voorstel van de Commissie en het Europees Parlement en alle 27 lidstaten moeten er nog akkoord op geven. De verwachting is dat de regels op zijn vroegst eind 2027 gaan gelden, en waarschijnlijk pas in 2028.
Wat er per leeftijd zou gaan gelden
Het voorstel knipt de jeugd in drie stukken. Kinderen onder de dertien mogen volgens de Commissie helemaal niet meer op diensten zoals Instagram of TikTok. Geen account, ook niet met toestemming van een ouder.
Tussen de dertien en de vijftien mag er wel een account zijn, maar dat account is niet van je kind. Het staat op naam van de ouder of verzorger. De microfoon en de camera staan standaard uit, waardoor je kind niet zomaar foto’s, video’s of geluidsopnamen kan maken, en alleen jij kunt die instelling aanpassen. Er geldt een maximum van een uur per dag, en minder mag ook als jij dat beter vindt. Daarnaast bepaal jij wie de volgers of vrienden van dat account zijn.
Vanaf vijftien jaar mag een kind een eigen account aanmaken en zelf bepalen hoe het sociale media gebruikt. Dat is meteen het punt waarop veel ouders zullen denken dat de grens laag ligt. Ik vind dat ook, eerlijk gezegd. Vijftien is de leeftijd waarop de meeste kinderen al jaren meekijken over andermans schouder, en een wet die pas dan de teugels laat vieren komt voor een deel van de groep te laat.
Hoe ze de leeftijd willen controleren
Dit is het onderdeel waar het in de praktijk op vastloopt of niet. De platforms worden zelf verantwoordelijk voor de leeftijdscontrole, maar mogen dat niet met een eigen systeem doen. Ze moeten gebruikmaken van andere systemen, en de Commissie wil dat er in elk land minstens één app beschikbaar komt waarmee je kunt aantonen dat je een bepaalde leeftijd hebt zonder verder iets over jezelf te delen.
Daarnaast denkt Brussel aan instanties die betrouwbaar kunnen zeggen hoe oud iemand is en dat digitaal doorgeven, zoals een bank, de huisarts of de school. Een ouder zou daar dan een digitale verklaring krijgen en daarmee het kindaccount aanmaken. Welke van die routes er komt en hoe dat gaat werken, is nog onduidelijk. Deskundigen plaatsen er ook vraagtekens bij, zowel over de betrouwbaarheid van leeftijdsverificatie als over wat er met die gegevens gebeurt.
En nee, het is niet waterdicht. Kinderen kunnen zo’n controle omzeilen en de Commissie zegt daar zelf rekening mee te houden. Het doel is vooral dat er anders naar sociale media gekeken wordt en dat de druk bij de bedrijven komt te liggen in plaats van bij ouders die elke avond opnieuw moeten onderhandelen.
De platforms zelf moeten ook verbouwen
Misschien wel het interessantste deel van het plan gaat niet over leeftijden maar over hoe de apps in elkaar zitten. Een aantal functies wordt verboden, waaronder het oneindig doorscrollen waarbij er steeds weer een nieuw filmpje of bericht opduikt. Ook moeten de bedrijven maatregelen nemen waardoor sociale media onder schooltijd en ’s nachts minder of niet gebruikt worden.
Bovendien moeten Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok en X voortaan aantonen dat zij hun platform veilig hebben vormgegeven, en opschrijven hoe ze dat hebben gedaan. Is de Commissie daar niet tevreden over, dan kan zij aanpassingen eisen. Vanuit de techsector klinkt daar kritiek op, onder meer van brancheorganisatie CCIA Europe, die wijst op de onduidelijkheid over hoe dit in de praktijk moet werken.
Wat je nu al kunt doen
Wachten tot 2028 is geen plan, want je kind is dan een ander kind. Het aardige aan dit voorstel is dat je de onderdelen ervan vandaag al thuis kunt invoeren zonder dat er een wet voor nodig is. Een uur per dag, camera en microfoon uit, en jij die meekijkt wie er volgt, dat kan allemaal gewoon in de instellingen van de meeste apps.
Het gesprek dat daarvoor nodig is, werkt beter als je het niet pas voert op het moment dat het misgaat. Wij deden de afspraken bij ons thuis op papier voordat er een toestel in huis kwam, en dat scheelde een hoop discussie achteraf. Wie daar nog voor staat, heeft iets aan de afspraken die je vooraf maakt bij een eerste telefoon en aan de vraag op welke leeftijd je kind aan een smartphone toe is.
Verder is dit niet het enige dossier waarin overheden de grens opzoeken. Eerder dit jaar ging New York over tot een verbod op AI-toepassingen op school tot veertien jaar, en de discussie over hoe hard je zoiets moet regelen loopt overal. Dat het nu ook in Brussel op tafel ligt, betekent vooral dat de vraag niet meer bij ouders alleen ligt. Dat lijkt me winst, ook al duurt het nog jaren voordat je er iets van merkt.
