Voor de meeste kinderen in Nederland begint morgen de herfstvakantie. In regio midden en zuid zijn de scholen dicht van zaterdag 17 tot en met zondag 25 oktober, regio noord zit al in de tweede week. En dus komt de vraag weer op tafel waar elk gezin een eigen antwoord op heeft: mag je kind in de vakantie later naar bed? Volgens kinderarts en slaapdeskundige Nicole Wolters van ziekenhuis ZGT is het antwoord ja, schreef Kek Mama deze week op basis van een interview in het AD.
Dat klinkt als een vrijbrief, maar het interessante zit in het waarom. En in een detail van de kalender dat je dit jaar flink helpt bij het terugschakelen.
Wat de kinderarts precies zegt
Wolters wijst erop dat het ritme van een kind in schoolweken vooral door school wordt bepaald. Valt die verplichting weg, dan is er ook minder reden om star aan 19.00 uur vast te houden. Ze vergelijkt het met Zuid-Europa, waar kinderen veel later naar bed gaan en een middagdutje gewoon bij het dagritme hoort. Haar samenvatting is kort en bruikbaar: “Regelmaat is goed, maar niet zaligmakend.”
Ze maakt nog een punt dat in veel gezinnen herkenbaar is. Ouders houden volgens haar vaak vast aan een soort rangorde, waarbij het oudste kind het langst op mag blijven. Terwijl een jonger kind soms juist minder slaap nodig heeft dan een broer of zus. Kijk dus naar het kind zelf, niet naar de leeftijdsvolgorde aan tafel.
Dat vinden wij eerlijk gezegd de waardevolste les uit het hele stuk. Een vaste bedtijd is een middel, geen doel. Wie in de vakantie op een camping of bij opa en oma zit en het kind om half negen nog vrolijk ziet spelen, hoeft zich niet schuldig te voelen.
Zo zie je of je kind genoeg slaapt
Het lastige aan “kijk wat je kind nodig heeft” is dat je het moet kunnen aflezen. Wolters geeft één toets. Een kind heeft genoeg geslapen als het ’s ochtends uit zichzelf en uitgerust wakker wordt en overdag goed functioneert.
De richtlijn slaap van de jeugdgezondheidszorg noemt vergelijkbare signalen en voegt er twee aan toe die je in een vakantie goed kunt gebruiken. Een kind dat genoeg slaapt, wordt in weekenden en vakanties niet veel later wakker dan door de week, tenminste als het de avond ervoor niet heel veel later naar bed ging. En het heeft binnen een half uur na het opstaan trek in ontbijt.
Dat geeft je een praktische meetlat. Gaat je kind een uur later naar bed en slaapt het daarna ook een uur langer uit, dan is er weinig aan de hand. Gaat het later naar bed maar staat het om zeven uur alweer naast je bed, dan krimpt de nacht en ga je dat merken. Let daarbij op een signaal dat ouders vaak missen. De richtlijn wijst erop dat jonge kinderen die te weinig slapen niet altijd slaperig zijn, maar soms vooral drukker. Een kind dat op dag vier van de vakantie nergens meer stil kan zitten, is dus niet per se overprikkeld door de uitjes.
De richtlijn benadrukt ook dat de spreiding in slaapbehoefte groot is, zowel tussen kinderen als bij hetzelfde kind op verschillende momenten. Een tabel met uren per leeftijd zegt daarom minder dan de ochtend na een late avond.
De klok helpt je dit jaar een uur
Nu het detail dat dit jaar het verschil maakt. In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat de wintertijd in en zet je de klok een uur terug. Voor regio midden en zuid is dat precies de laatste vakantienacht, op maandag 26 oktober gaan de scholen weer open.
Reken het even na. Is je kind in de vakantie gewend geraakt aan half negen in plaats van half acht, dan voelt het lichaam na het terugzetten van de klok half acht nieuwe tijd aan als half negen oude tijd. Het oude schoolritme valt dan vanzelf samen met het vakantieritme waar je kind aan gewend is. Hetzelfde geldt ’s ochtends. Zeven uur nieuwe tijd voelt als acht uur, en dat is voor een kind dat een week heeft uitgeslapen een stuk vriendelijker.
Voor gezinnen in midden en zuid betekent dat dus dat een uur later naar bed in de vakantie bijna gratis is. Heb je het bedtijdritme met meer dan een uur opgerekt, dan vangt de klok een deel op en hoef je alleen het restje zelf terug te brengen. Wat je voor de eerste dagen van de wintertijd verder kunt doen, lees je in ons stuk over je kind laten wennen aan de klok die teruggaat.
In regio noord ligt het anders. Daar begint de school maandag 19 oktober al weer, een week voor de klokwissel. Die kinderen schakelen eerst terug naar het schoolritme en krijgen een week later het bekende probleem van de wintertijd, een kind dat ineens een uur te vroeg naast je bed staat.
Terugschakelen zonder strijd
Hoe pak je het dan aan? Kijk eerst naar de ochtend en pas daarna naar de avond. Is je kind in de vakantie elke dag om negen uur wakker geworden, dan is dat het getal dat terug moet, niet alleen de bedtijd. Een kind dat uitgeslapen is, valt ’s avonds niet eerder in slaap omdat jij het licht uitdoet.
Laat in de laatste vakantiedagen de ochtenden dus weer wat eerder beginnen, met iets leuks om voor op te staan, en schuif de bedtijd in kleine stappen mee. Plan geen late feestavond op de zaterdag voor de klokwissel als je zondagavond een uitgerust kind wilt. En vertel je kind gewoon hoe het zit. Een kind van acht snapt prima dat de vakantiebedtijd een vakantiebedtijd was.
Twijfel je of je kind structureel te weinig slaapt, ook buiten de vakantie, dan is het consultatiebureau of de jeugdarts het juiste adres. Voor een week later opblijven met warme chocolademelk en een spelletje hoeft niemand zich te verantwoorden. Daar zijn vakanties voor.
