Een middag naar de film terwijl de oppas thuis is. Voor veel vaders klinkt dat als een prima plan, voor veel moeders als iets waar meteen een knoop in de maag bij hoort. Actrice Bettina Holwerda vertelde daar deze week openlijk over in haar podcast, en raakte daarmee een snaar. Mom guilt, het schuldgevoel dat opkomt zodra je als moeder iets voor jezelf doet, is zo herkenbaar dat het een eigen naam heeft gekregen. Maar waar komt het vandaan, waarom lijken vaders er minder last van te hebben, en hoe pak je die tijd wel?
Wat Bettina Holwerda vertelde
In haar podcast Ik tel tot drie, die ze samen met Nellie Benner maakt, vertelde Holwerda dat ze het raar vindt om een oppas te betalen zodat zij zelf naar de bioscoop kan. Ze doet het liever als de oppas er toch al is, maar voelt zich dan meteen schuldig, zo schrijft Kek Mama. Ze wil niet generaliseren, zegt ze, maar mannen durven volgens haar wel meer tijd voor zichzelf te pakken. Ze noemt ze “zwart-witter” daarin.
Het is één persoonlijk verhaal, geen onderzoek. Maar wie het leest, herkent het patroon waarschijnlijk. Je hebt eindelijk een uur, en je besteedt het aan de was, de boodschappen of een appje naar de juf. Iets voor jezelf voelt pas verdiend als al het andere af is, en dat moment komt nooit.
Waar het schuldgevoel vandaan komt
Een deel van het antwoord zit in hoe we zorg in Nederland verdelen. Uit de Emancipatiemonitor 2022 van CBS en SCP blijkt dat 41 procent van de ouders werk en zorg het liefst gelijk zou verdelen. In de praktijk lukt dat maar 9 procent. In bijna de helft van de gezinnen (48 procent) werkt de man meer en zorgt de vrouw meer. Wie de meeste zorg draagt, voelt zich ook het meest verantwoordelijk als er even niemand zorgt. Dan voelt tijd voor jezelf al snel als iets wat je van je kinderen afpakt.
Daarnaast speelt het beeld van de goede moeder. Een vader die gaat sporten, is een vader die gaat sporten. Een moeder die gaat sporten, moet het soms uitleggen. Dat zit niet alleen in de buitenwereld, het zit ook in ons eigen hoofd. Veel moeders hebben geleerd dat zorgen voor anderen voorgaat, en ervaren rust nemen als iets wat eerst verdiend moet worden.
En dan is er nog het onzichtbare werk. Het onthouden van de verjaardag van het vriendje, de gymtas op dinsdag, de afspraak bij het consultatiebureau. Wie dat allemaal in haar hoofd heeft, neemt het mee naar de bioscoop. Zelfs als je fysiek even weg bent, ben je mentaal nog thuis.
Waarom vaders er minder last van lijken te hebben
Holwerda ziet bij mannen meer zwart-wit denken, en daar zit iets in. Wie minder van het dagelijkse regelwerk draagt, ervaart een vrije middag ook minder als gat in het systeem. Het systeem draait immers door, want iemand anders regelt het. Dat is geen verwijt aan vaders, het is een gevolg van een verdeling die vaak ongemerkt ontstaat, meestal ergens rond het verlof na de eerste baby.
Het mooie is dat het andersom ook werkt. Vaders die meer van de zorg overnemen, krijgen vaak ook meer gevoel bij wat er allemaal bij komt kijken. En moeders die regelmatig weg zijn, merken dat het thuis gewoon doorgaat. Misschien anders dan zij het zou doen, maar het gaat.
Zo pak je die tijd wel
Schuldgevoel verdwijnt niet door erover te lezen. Het wordt wel kleiner als je het een paar keer doorbreekt en merkt dat er niets misgaat. Een paar dingen die daarbij helpen.
- Zet het in de agenda, net als werk. Een vast moment per week of per twee weken voelt minder als een uitzondering en meer als iets wat erbij hoort.
- Spreek het hardop af met je partner. Niet “misschien ga ik zaterdag even weg”, maar “zaterdag van twee tot vijf ben ik weg”. Dan hoef je het niet steeds opnieuw te verdedigen.
- Laat de overdracht los. Geen lijstje met instructies, geen appjes tussendoor. Wie thuis is, regelt het.
- Kijk naar wat je kind ziet. Een kind dat ziet dat zijn moeder ook dingen doet waar ze blij van wordt, leert dat zorgen voor jezelf normaal is. Dat is geen egoïsme, dat is een voorbeeld.
- Een oppas is geen falen. Of het nu een betaalde oppas is of opa en oma, hulp vragen is iets wat bij ouderschap hoort. Over goede afspraken met grootouders schreven we eerder in dit stuk over opa en oma als oppas.
Begin klein als het groot voelt. Een uur wandelen, een kop koffie alleen in de stad, een avond met een vriendin. In ons eerdere artikel over zelfzorg voor drukke ouders staan meer ideeën die in een volle week passen.
Een andere manier van kijken
Wat ik zelf het meest bevrijdend vind, is de vraag andersom stellen. Zou je je partner kwalijk nemen dat hij een middag gaat voetballen? Waarschijnlijk niet. Gun jezelf dan dezelfde ruimte. Holwerda zei het zelf al, het is eigenlijk bizar dat het zo moeilijk is. Maar dat het moeilijk is, betekent niet dat het verkeerd is. Het betekent alleen dat je het nog moet oefenen, en dat oefenen mag ook gewoon in de bioscoop.
